Τρίτη, 6 Δεκεμβρίου 2011

Μιθριδατισμός

Έβλεπα το πρωί πριν φύγω για τη δουλειά ένα ντοκυμαντέρ για τον Θοδωρή Καλλιφατίδη. Επειδή το μυαλό μου ξυπνάει μετά τις 11, συγκράτησα το εσωτερικό του σπιτιού του στην Στοκχόλμη (την οποία πρόφερε 'Στοκόλμη'), τη γειτονιά του και ένα απόσπασμα (βιβλίου του; δε θυμάμαι) όπου έλεγε για τα μεγάλα λόγια στην Ελλάδα.

Τα μεγάλα λόγια στην Ελλάδα είναι κυρίως θέμα ρητορείας και στόμφου. Ο στόμφος δεν εγκαταλείπει κανέναν μας, ακόμα και όταν τα πράγματα είναι πολύ δύσκολα. Όπως στις ιταλιάνικες όπερες, πρέπει να πεθάνουμε καλλιεπώς, καλολογικώς και με τον πομπώδη τρόπο που μας αρμόζει, μια κι είμαστε Έλληνες ρε.

Τα μεγάλα λόγια είναι και ζήτημα συναίσθησης του τι λέμε. Εδώ και χρόνια, ο δημόσιος λόγος αντιμετωπίζεται ως ένα φόρουμ έκφρασης χαλαρό, άνετο και ανοιχτό στο θυμικό. Ακόμα ακριβέστερα, ο δημόσιος λόγος αντιμετωπίζεται όπως ο δημόσιος χώρος: σαν μια απέραντη χαβούζα και χωματερή, μια νομανσλάνδη όπου ο καθένας αφήνει από γόπες μέχρι μπάζα. Ο καθένας λέει ο,τι θέλει και συνέπειες δε θα έχει. Απ' ό,τι φαίνεται, μάλιστα, τώρα πια που όλοι διολισθαίνουνε χαρωπά προς τα δεξιά με χάρη κούτσουρου που το παίρνει ο χείμμαρος, γίνονται ταυτόχρονα και όλο πιο χυδαίοι, ώστε κάτι προ εξαετίας παράπονά μου να φαντάζουνε πια σαν εστέτ καούρες.

Η μεγάλη φθορά του δημόσιου λόγου όμως προέρχεται, νομίζω, από το εξής: επί δεκαετίες είμαστε (;) μάρτυρες μιας συλλογικής ηθικής κρίσης. Δεν εννοώ δασκαλίστικες ανοησίες όπως "ζήσαμε πέρα από τις δυνατότητές μας". Εννοώ την πασοκοθρεμμένη διαστρέβλωση των κοινωνικών αγώνων σε αγώνισμα λαφυραγώγησης προνομίων. Εννοώ την υιοθετηση ενός αγέλαστου και βαθύτατα ντεκαυλέ καταναλωτισμού ως ιδεολογίας μας. Εννοώ τον θηριώδη και ληστρικό εθνικισμό από το '92 και μετά. Εννοώ την νίκη της απονιάς παράλληλα με την αποθέωση των αγροτοποιμενικών ηθών και την επικράτηση του σολιψισμού. Κουτουλού, κουτουλού, κουτουλού... Κατά τη διάρκεια αυτής της ηθικής κρίσης, και ενώ όλα έβαιναν καλώς λίγο πολύ, ο πολιτικός λόγος έγινε πληθωριστικός ανεξέλεγκτα. Δεν αρκούσαν τα πολλά, τα θέλαμε όλα. Δεν αρκούσε η ανευθυνότητα, έπρεπε να είναι προδοσία. Δεν αρκούσε το λίγο, ζητούσαμε το τίποτα. Οι πολιτικοί πομφόλυγες θάμπωσαν όσους παρήγαν δημόσιο λόγο, ήθελαν κι αυτοί να φτιάχνουν ωραίες και μεγάλες φούσκες που ιριδίζουν. Τα πάντα συζητιούνταν ωσάν να αποτελούσαν διακύβευμα πελώριο, σαν να ήταν θέματα ζωής και θανάτου.

Και φτάσαμε λοιπόν να μας κουνάνε το δάχτυλο οι Ιππότες του Τάγματος της Περικνημίδος, ο συνονόματος αείμνηστου κωμικού συγγραφέα, ένας με ονοματεπώνυμο που ούτε ο Νίκος Φώσκολος δε θα σκαρφιζότανε και κάτι άλλοι που δεν έχουνε μπλοκάκι αλλά μισθό. Και φτάσαμε τα λόγια να μη σημαίνουν τίποτα, να μην μπορείς να μιλήσεις για τίποτε πια χωρίς να ακούγεται σα μουσική για ασανσέρ. Να μην μπορείς να κάνεις διάλογο για τίποτα χωρίς να αντιμετωπίζεις τη συγκατάβαση ημιμαθών, ανοήτων, πουλημένων. Έχουμε μιθριδατιστεί στον δημόσιο λόγο, τίποτα δε μας πιάνει πια, ό,τι κι αν πάρουμε, όσο υψηλή κι αν είναι η δόση.

Γιατί τα λέω όλα αυτά. Γιατί ελπίζω ότι κάτι καλό θα μπορούσε να έρθει. Σκέφτομαι την αυριανή επέτειο της αυθόρμητης εξέγερσης του '08. Σκέφτομαι ότι δεν πάσχει ο λόγος και η γλώσσα, δεν πάσχουμε σαν κοινωνία, αλλά ότι πρέπει επιτέλους να αποτινάξουμε τον ζυγό των καθεστωτικών Μέσων από πάνω μας. Μετά ίσως μιλήσουμε ξανά σαν άνθρωποι. Στο μεταξύ, μπορούμε να δράσουμε κιόλας.

GatheRate

4 σχόλια:

  1. Δεν διαφωνώ μαζί σου. Ίσα-ίσα. Και νομίζω καταλαβαίνω τί θέλεις να πεις.
    Μα μ' έναν τρόπο με στενοχωρεί και με ανησυχεί περισσότερο ότι δεν πάσχει μόνο ο δημόσιος λόγος από τη νόσο που περιγράφεις. Αισθάνομαι ότι πιά δεν μπορούμε να συζητήσουμε κόσμια ούτε σε μικρότερες ομάδες - τα παραδείγματα πολλά.

    Ιφιμέδεια

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. 1) Πλήρης η απάντηση :)

    2) Το κακό είναι πως όχι μόνο μπορεί απλά ο καθένας να λέει ό,τι θέλει χωρίς συνέπειες αλλά και να κάνει ό,τι θέλει και δεν τρέχει τίποτα. Και για όλα αυτά δεν φταίει νομίζω ούτε ο ζυγός των καθεστωτικών μέσων, ούτε όσοι με μπλοκάκι τριγυρνούν και προσπαθούν να διαμορφώσουν απόψεις. Για μένα φταίει απλά η αδιαφορία μας. Είμαστε αδιάφοροι, ακόμη και τώρα είμαστε αδιάφοροι, οι κουβέντες γίνονται για να γίνονται, -πιθανότατα λόγω ρητορείας και στόμφου που αναφέρεις,- αλλά μέχρι εκεί.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. @ιφιμέδεια: Νομίζω ότι η "κοσμιότητα" ποτέ δεν υπήρξε χαρακτηριστικό του ιδιωτικού διαλόγου στην Ελλάδα. Άρα δε συμφωνώ με το "πια".

    @karagiozaki: η αδιαφορία φτιάχνει πλειοψηφίες και επιτρέπει σε συναινέσεις να λειτουργήσουν. Αυτό, τελικά, 9 φορές στις 10 είναι για κακό. Έμελλε να μάθουμε στη διάρκεια της ζωής μας ότι η πολιτική είναι πολύ πιο σοβαρή υπόθεση από όσο νομίζαμε και ότι δεν μπορούμε να τη ναφήνουμε στους πολιτικούς: αν είναι "χαρισματικοί" (Ανδρέας) θα μας καπελώσουν στην καλύτερη περίπτωση, αν είναι ανάξιοι...

    @ellinida: αλήθεια; βαρειά κουβέντα...

    ΑπάντησηΔιαγραφή