Κυριακή, 16 Μαρτίου 2008

and the home of the brave

Προοίμιο

Ας αφήσουμε κατά μέρος τις κυβερνήσεις και τα κράτη. Ας προσπαθήσουμε να δούμε τους ανθρώπους και την κοινωνία καθ' εαυτά. Θα προσπαθήσω να κάνω κάποιες γενικές παρατηρήσεις για την ιδιοσυγκρασία των Ευρωπαίων και των Αμερικάνων. Αυτές οι παρατηρήσεις ξεκινούν από πολλές πηγές. Θα συζητήσω δύο. Δεν πρόκειται ούτε για επιστήμη, ούτε για σοβαρή μελέτη: το πέταγμα και το ξέσκασμα ενός ανθρώπου που δουλεύει και σαββατοκύριακα είναι, σήμερα έκλεισα επτάωρο. Από καλό έχω πατηθεί να ποστάρω, νομίζετε;

αόρατος θίασος να περνά

Η πρώτη πηγή, το 'νέο' αμερικανικό σινεμά. Έχετε παρατηρήσει πόσες κολοσσιαίες ταινίες έχουν βγει από την Αμερική τελευταία; Ιδίως το No Country for Old Men είναι μια ταινία μπεργκμανικών ρυθμών, ταρκοφσκικής νοοτροπίας, σαρακοστιανής πλοκής, γκονταρικού μοντάζ κι ασ'-τα-να-πάνε διαλόγων. Μια ταινία που με στοίχειωσε. Και προηγήθηκαν (τυχαία παραθέτω από μνήμης) και πάμπολλα μικρά διαμάντια όπως το Monsters Ball, το Syriana, ο Επίμονος Κηπουρός, το Seraphim Falls ('Εχθροί για πάντα'), η παραληρηματική εισαγωγή του Michael Clayton. Το αμερικανικό σινεμά θριαμβεύει, καλλιτεχνικά εννοώ: ακόμα και οι χωμένοι μέσα στο σύστημα αδερφοί Κοέν βγάζουν ταινίες μεγάλες και 'δύσκολες' μέχρι και για τα ευρωπαϊκά δεδομένα, κάνουν ευρωπαϊκό σινεμά ενώ στην Ευρώπη ψάχνουμε τις ανεξάρτητες παραγωγές με το κλεφτοφάναρο όταν δεν υφιστάμεθα κουρελούδες τύπου 'Ελ Γκρέκο, ο ζωγράφος του Θεού', ντενεκέδες όπως 'η Βασιλεία των Ουρανών' και ιλουστρασιόν κατηχητικά όπως το 'Νησί' . Οι Ευρωπαίοι θέλουν εικαστικά όμορφα κάδρα και την Ιζαμπέλ Υπέρ, οι Αμερικάνοι κάνουν σινεμά -- διαβάστε το Σμιλεύοντας τον Χρόνο του Ταρκόφσκι και θα δείτε τι εννοώ. Μέχρι κι ο Φον Τρίερ έχει πλεόν χάσει τη μπάλα. Κινηματογραφικά, ό,τι καλύτερο έχει να δείξει η Ευρώπη είναι αμερικάνικο πια. Το άξεστο Λάτιο μάς τη φόρεσε, και κινηματογραφικά.

anything goes

Η δεύτερη πηγή, οι φίλοι. Έχω αμερικανούς φίλους και πολλούς αμερικανούς γνωστούς. Επειδή είμαι ένας χολερικός-μελαγχολικός ευρωπαίος, τους βλέπω απ' έξω και μου φαίνονται ίδιοι πάνω-κάτω (όπως βλέπουν εμάς οι απωανατολίτες όλους ίδιους, και γελάνε). Πρώτα-πρώτα η αιτίαση 'χαζοί', 'αμόρφωτοι', 'επιφανειακοί' καταρρέει μόλις γνωρίσει κανείς, ξέρω γω, τι να πω: Ιταλούς ή Βρετανούς τουρίστες στην Ελλάδα, Γερμανούς τουρίστες στην Ιταλία, Γάλλους τουρίστες στην Ισπανία, Άγγλους τουρίστες στη Γαλλία, Ισπανούς τουρίστες στην Αγγλία... Απλώς οι Αμερικάνοι δεν ποζάρουν: είναι μαθημένοι να είναι ο εαυτός τους, που λέμε.

Ένα το κρατούμενο αυτό, η έλλειψη πόζας. Το δεύτερο, τώρα: μέρος της επιτυχίας των αμερικάνων στην προσωπική τους βιοτή είναι η ευελιξία τους. Οι Ευρωπαίοι μεγαλώνουμε με ξεκάθαρες ιδέες για το ποιοι είμαστε, ποια είναι η θέση μας. Αποζητούμε τη σταθερότητα, την παγίωση, την αποκατάσταση. Αυτό πολλές φορές οδηγεί στην αποτελμάτωση, στην πάκτωση, στη στάση. Τους Αμερικάνους τους διακρίνει μια πρωτεϊκή κινητικότητα: αλλάζουνε δουλειές, (ξανα)σπουδάζουν στα 35, στα 40, στα 50, μετακομίζουν σαν τρελοί, παντρεύονται εύκολα, γεννάνε κουτσούβελα, χωρίζουν εύκολα. Ένας κολλητός μου δούλευε για την Cisco στο Σαν Φρανσίσκο, αγόρασε σπίτι, έκανε παιδί. Μετά βρέθηκε κάτι καλύτερο στο Πόρτλαντ, ξεσηκώθηκε, έπιασε τώρα ένα δρακουλόσπιτο Νόρμαν Μπέιτς και το ανακαινίζει εκ βάθρων. Η γυναίκα του, μεσοαστή καθηγήτρια γαλλικών ξαναπήγε στο πανεπιστήμιο στα 30-παρά για να μάθει νέα τέχνη, κομπιουτερική... Άλλη φίλη αμερικάνα πέρασε από ορθόδοξη μοναχή, από βιβλιοθηκάριος, από υπάλληλος του Μουσείου Ολοκαυτώματος, από mature φοιτήτρια στο Χάρβαρντ... Άλλη γνωστή άφησε την πάτρια Φλόριντα για να δουλέψει τηλεφωνήτρια στην Καλιφόρνια μη γνωρίζοντας ψυχή. Χωρίζοντας μετακόμισε στο Φοίνιξ με τον έφηβο γιο της και τον γκόμενο. Κι άλλα πολλά παραδείγματα. Λίγο να έχετε δει τιβί, καταλαβαίνετε ότι οι αποφάσεις πίσω από αυτά και τα παρόμοια είναι αντίστοιχες ενός Έλληνα ο οποίος -- ξέρω γω -- μετακομίζει από χωρίου εις χωρίον στην Ελλάδα χωρίς να είναι δημόσιος υπάλληλος ή στρατιωτικός, αλλάζει δουλειά κάθε πέντε χρόνια και δεν περιμένει χαρτζιλίκια και μπεϊμπισίτιση από τη μαμά του. Αλλά οι ευρωπαίοι παθαίνουμε παλούκωση μόλις παντρευτούμε, βρούμε δουλειά, κάνουμε παιδιά. Μόνον οι σκανδιναβοί μοιάζουν κάπως στους αμερικάνους.

Αυτή η πρωτεϊκή ευελιξία σχετίζεται με την πρωτοτυπία και την πολυμορφία και την παραγωγικότητα των αμερικάνων σε όλα τους. Οι άνθρωποι απλώς δεν κωλώνουν: ο αρχικαπιταλίστας Ροκεφέλερ έβαλε τον μεξικάνο αρχικομμούνη Ντιέγο Ριβέρα να του διακοσμήσει το μαγαζί, κι όχι τώρα πρόσφατα. Η προσωπική ιδεολογία των περισσότερων αμερικάνων είναι το 'anything goes': όλα παίζουν.

Τα είπα όλα αυτά στον φίλο μου τουπίκλην Κωνσταντίνο. Πανεπιστημιακός καθηγητής και πρώην σεφ, πρώην αλήτης γκομενάκιας χασικλής και νυν οικογενειάρχης, πρώην βαπτιστής του Νότου και νυν ορθόδοξος (αλλά άθρησκος, φυσικά), έχει ζήσει στο Παρίσι, σε διάφορα μέρη στις ΗΠΑ, στην Καλλιθέα, στη Λευκωσία. Συμφώνησε. Πρόσθεσε όμως το εξής: ακριβώς αυτή η πρωτεϊκή ιδιότητα του μέσου αμερικάνου, ο ψυχολογικός νομαδισμός του, τον οδηγεί στο να μην έχει σταθερές φιλίες ή σχέσεις: "Μόλις μετακομίσεις από κάπου, τους ξέχασες όλους και σε ξέχασαν όλοι. Όσο είσαι παρών θα σου εμπιστεύονται τα σώψυχά τους, μόλις βάλεις τα έπιπλά σου στο φορτηγάκι, διαγράφτηκες. Δεν υπάρχεις πια."

Εκείνος προτιμάει το (βορειο)ευρωπαϊκό ντάρμα: δύσκολα κάνεις φίλους αλλά παραμένουν φίλοι για πάντα. Για να είμαι ειλικρινής, κι εγώ προτιμώ το βορειοευρωπαϊκό ντάρμα. Άλλωστε οι περισσότεροι φίλοι μου πια είναι από εκεί γύρω, ενώ οι τάξεις των Ελλήνων φίλων αραιώνουν. Άλλωστε, στην Ελλάδα, στο θέμα φιλία, είμαστε τελικά λίγο αμερικανάκια, ε; Για την Κύπρο ας μην πω: μετά από 6 χρόνια, μόλις τρεις άνθρωποι σώζουνε το δείγμα. Χρυσοί και οι τρεις τους, ωστόσο.

GatheRate

12 σχόλια:

  1. Ο Έλληνας έτσι, ο Έλληνας αλλιώς...ήθελα νά ξερα, δεν βρίσκεις κάτι καλό να γράψεις για τον εαυτό σου τον Έλληνα;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Όπως έλεγαν και οι Terror-X-Crew (κουμπωθείτε, έρχεται περιαυτολογική συνθηματολογία χιπχόπ):

    Εγώ δεν είμαι ο Έλληνας που έχεις συνηθίσει
    έχω ένα πρόβλημα για κάθε σου λύση.

    Τι μ' αρέσει στους Έλληνες λοιπόν...

    Μ' αρέσουν οι ελληνίδες, ιδίως όσες προέκυψαν από τη διασταύρωση καμένων μεσογειακών τσουκαλιών και αγνού βαλκανικού γάλακτος.

    Μ' αρέσει το στωικό χιούμορ τους, το κάπως αυτοαναφορικό πνεύμα που κάνουν (όταν δε γίνονται κρύοι κι αγενείς).

    Μ' αρέσει ο μεσογειακός τρόπος που (κάποτε) διασκεδάζουν: λίγο και καλό ποτό, κέφι, περισσότερο φαΐ, κουβέντα, χαβαλές, χορός. Τους ποζάδες και τις ποζούδες θα τους καταπιεί στο τέλος η ιστορία.

    Μ' αρέσει που πολλοί αγαπούνε το σινεμά και το θέατρο.

    Μ' αρέσει που αγαπούνε το μπλα-μπλα.

    Μ' αρέσει το φαΐ τους, όταν δεν το φτιάχνουνε με πέντε δάχτυλα λάδι.

    Πέρασα την εξέταση ελληνοπρέπειας; Να πάω για ύπνο τώρα;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Σαν ξένος που χαζεύει ελληνική καρτ ποστάλ με τον ήλιο, τη θάλασσα, το σουβλάκι και το τζατζίκι μιλάς!...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. τι να σας πω, σουλτάνα μου, μάνα μου, ματζουράνα μου

    Εσείς θέλετε να σας πω για λεβεντιά, μαγκιά, φιλότιμο και τέτοια θαύματα.

    Ας βάλουμε μια τελεία εδώ.

    (Εγώ φταίω που μιλάω με αγνώστους.)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Βάλε όσες τελείες θες, όμως να ξέρεις ότι ένα κύριο ελληνικό χαρακτηριστικό είναι η δημοκρατικότητα και η ελευθερία του λόγου. Συνεπώς, μη σε ενοχλεί...το άγνωστο. Τη στιγμή μάλιστα που άνοιξες μπλογκ. Για να επικοινωνήσεις δεν το έκανες;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. ... το άγνωστο με βάρκα την ελπίδα.

    εμένα μου αρέσει που η ελληνίδα μαμά μου μου σιδερώνει όλη τη βαλίτσα (τα περιεχόμενα ντε) άμα τη αφίξει μου. το μέριτο είναι χλιδή (Αυτό με τη λαβή)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. «το πέταγμα και το ξέσκασμα ενός ανθρώπου είναι»
    Το οποίο μου θυμίζει μια ατάκα του Ουώλτερ Ματάου που έλεγε για την Μπάρμπαρα Στρέιζαντ: Έχω περισσότερο ταλέντο στην πιο αδύναμη πορδή μου από ό,τι έχει σε ολόκληρο το σώμα της (όπου φυσικά Ουώλτερ εσύ και Μπάρμπαρα ο μέσος Έλληνας γραφιάς).
    Δεν θα θεωρούσα αμερικάνικο σινεμά τον «Επίμονο Κηπουρό» βέβαια, αλλά χαλάλι :)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Εσύ πάλι που πετάχτηκες "πορδή" του Ουώλτερ είσαι ή της Μπάρμπαρας;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Βλέπω ότι αρχίσαμε τις ευγένειες, ω εραστή του αγνώστου... Είστε όμως ο 18/3/08, 14:31; Αν ναι, νομίζω ότι παρασυχνάζετε εδώ. Γιατί χαλάτε τη μέρα σας;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Ρωτήστε τις....πορδές!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. Μόλις είδα τον Τζέσσε Τζαίημς κι έχω μείνει με το στόμα ορθάνοιχτο. Συγκλονιστική ταινία, ιδίως κινηματογραφικά, αλλά και σεναριακά, και υποκριτικά, και από άποψη φωτογραφίας...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  12. Πάντως το There will be blood ήτανε πατάτα. Ευτυχώς, είχα αρχίσει να πιστεύω ότι αμβλύνθηκε η κρίση μου κι ότι έχω γίνει υπερβολικά επιεικής.

    ΑπάντησηΔιαγραφή