Φούσκα

Ακολουθεί υποκειμενικό μεταμπλόγκινγκ:

Μια φούσκα ήταν η ελληνική μπλογκοκοινωνία (ή μπλογκόσφαιρα -- δεν έχει νόημα να διαφιλονικούμε για όρους εφήμερων πραγμάτων): καμμιά εβδομηνταριά απολαυστικοί, ιδιοφυείς, εγγράμματοι, καλλιεπείς τύποι, με τις πετριές τους αλλά και με την ψυχραιμία τους, που κάνανε το κομμάτι τους, ο καθένας και η καθεμία με τον δικό της και τον δικό του μοναδικό τρόπο.

Μετά η φούσκα έσκασε, όπως σκαν όλες οι φούσκες στο τέλος, εισέρρευσε ο μολυσμένος αέρας της ελληνικής πραγματικότητας (μπλαμπλά, μπλαμπλά, μπλα, μπλα, μπλα, κτλ. κτλ. κτλ.) και η φούσκα εξαχνώθηκε.

Τέλος.

Midsommer στον Νότο

Πίνω μια βότκα τόνικ. Πάλι τέλειωσε το τζιν. Το καλοκαίρι μάς έχει ήδη καβαλήσει εδώ στη Μ.Α. Ζέστη, σκόνη, εκνευρισμός, εξαθλίωση πνευματική. Είμαι πολύ κουρασμένος και κοιμάμαι άσχημα, χωρίς συγκεκριμένο λόγο. Συμβαίνουν αλλόκοτα πράματα που θα ενδιέφεραν οπωσδήποτε πνευματικούς, ψυχαναλυτές και τέτοιους. Εγώ τα κρατάω μέσα μου κλειδωμένα.

Το καλοκαίρι, η εποχή του ψυχαναγκασμού, του υποχρεωτικού κοινοβιακού πνεύματος, η εποχή της αναίτιας και γρήγορης κόπωσης. Αλμύρα, χώμα, χλωρίνη, ντίζελ. Η εποχή που το τελευταίο καταφύγιό μας, ο ύπνος, γίνεται επουσιώδες και επισφαλές, ένα χάρτινο πέτασμα που μουσκεύει στον ιδρώτα. Διάρροια, μανική εφίδρωση, δίψα, θερμοπληξία. Η εποχή των παρεξηγήσεων, της ταλαιπωρίας, η εποχή που δεν τελειώνει και μας κατατρώει άνοιξη και φθινόπωρο, δε μας αφήνει να ησυχάσουμε. Αγοραία εποχή.

Ούτε αποκούμπι, ούτε παρηγοριά. Οσμές και υγρασία. Περιμένω τον χειμώνα που δεν έρχεται ποτέ. Το πανάκριβο χιόνι, τη λίγη βροχή.

Δεν έχει μείνει ποίηση μέσα μου. Μόνο να θέλω θέλω.

Η πολιτική και οι αδύνατοι

Σχετικά σοβαροί άνθρωποι με έχουνε καταγγείλει για απολιτικό (ή "απολίτικο"; δεν ξέρω, ας μας διαφωτίσει ο Σαραντάκος, αν διαβάζει). Άλλοι, εξίσου σχετικά σοβαροι άνθρωποι, με έχουνε δακτυλοδείξει για κυνικό αναρχικό που δεν πιστεύει σε τίποτα. Κάποιοι άλλοι με έχουνε πει ρατσιστή, σεξιστή, κρυπτοδεξιό και νεοφιλελευθέρο.

Ξεκινάω έτσι για να μιλήσω για το πώς αισθάνομαι την πολιτική, θέμα που με απασχολεί περισσότερο (όπως και εκατομμύρια άλλους) τον τελευταίο καιρό. Η αφέλεια των απόψεων μου πρέπει να θεωρείται αναπόφευκτη, αφού δεν είμαι πολιτικός επιστήμονας κι αφού δεν πήρα βερνίκι πολιτικής σκέψης μέσα από την ΚΝΕ -- ό,τι και να πει κανείς γι' αυτό το θλιβερό κοπάδι φανατικών, τουλάχιστον σε εξοικείωνε, από την καλή ή από την ανάποδη, με μιας μορφής πολιτική σκέψη, κάτι που φυσικά θα έπρεπε να κάνει το σχολείο...

Αντίθετα με όσα πίστευε μια ολόκληρη γενιά δεν είναι όλα πολιτική. Είναι όμως πολύ περισσότερα από όσα μας αφήνει να διαβλέψουμε η κρατούσα ιδεολογία.

Πολύ απλοϊκά, για μένα πολιτική πρέπει να είναι η τέχνη και η πράξη της υπεράσπισης του αδυνάτου. Ο δυνατός, ο προνομιούχος, ο πλούσιος, το μέλος της ελίτ δεν έχει καμμία ανάγκη την πολιτική. Για μένα είναι αδιανόητο να σχεδιάζονται πολιτικές που δεν έχουνε σκοπό την προστασία του αδυνάτου. Ακόμα και οι νόμοι, η εύρυθμη λειτουργία των θεσμών κτλ. δεν νοείται να έχουν άλλο σκοπό από την προστασία του αδυνάτου. Σε αυτή τη λογική οι συμπάθειές μου είναι σαφώς a posteriori αναρχικές, έστω και με την έννοια της ανελέητης κριτικής των θεσμών και της κάθε λογής αυθεντίας, ώστε να ξεκαθαρίσει κατά πόσον η εκχώρηση εξουσίας σε αυτήν ανταποδίδει προστασία του αδυνάτου.

Ακόμα και η προάσπιση της ελευθερίας είναι κυρίως υπόθεση υπεράσπισης του αδυνάτου. Και στα πιο τυραννικά καθεστώτα, οι ελίτ καταφέρνουν να εξασφαλίσουν έναν, ευρύχωρο συνήθως, χώρο ελευθερίας και μάλιστα χωρίς απαραιτήτως να συνεργαστούν απευθείας με το εκάστοτε καθεστώς. Αυτό διαφάνηκε λ.χ. στη Ρουμανία πολύ πριν και πολύ μετά το 1989.

Από αυτή την άποψη στην Ελλάδα ολοκληρώνεται μια αδιανόητη καταστροφή: επί ανδρεοΠΑΣΟΚ μερίδα των αδυνάτων εξαγοράστηκε σε ένα όργιο λαϊκιστικών παροχών. Κατ' ουσία, οι πραγματικά αδύνατοι παρέμεναν πάνοτε παραμελημένοι, π.χ. οι πράγματι φτωχοί αγρότες (που τους μάδησαν οι συνεταιρισμοί των πασοκανθρώπων), οι ανειδίκευτοι εργάτες (που συνέχισαν να σκοτώνονται σα μύγες), οι τσιγγάνοι (η ελίτ των οποίων εξαγοράστηκε ψηφοθηρικά και μετά άρχισαν να τους σαρώνουν σαν σκύβαλα και σαρίδια), οι γυναίκες του Γυμνασίου (...) και πάει λέγοντας.

Τη δεκαετία του '90 και μετά οι αδύνατοι, και δη ενισχυμένοι από τους αψήφιστους και άψηφους μετανάστες, λησμονήθηκαν τελείως, καθώς μπήκαμε στην παρτούζα που θα μας ("μας"; ποιους "εμάς"; τον ΟΤΕ, την Alpha και τη ΔΕΛΤΑ που αγόραζαν τα Βαλκάνια;) έκαναν "ισχυρή Ελλάδα". Τώρα πια οι (οικονομικά και κοινωνικά) αδύνατοι πολλαπλασιάζονται και παραγκωνίζονται (οριστικά, φοβάμαι), όπως είναι προφανές. Τρία σχεδόν τυχαία μόνο δείγματα του τελευταίου: ο επικείμενος εκβρετανισμός της δημόσιας υγείας, το πάγωμα διαδικασιών νομιμοποίησης των δικαιωμάτων συμβίωσης των ομοφυλόφιλων, η άλωση της εργατικής νομοθεσίας.

Ίσως λοιπόν στην Ελλάδα πράγματι έχουμε ολική αποτυχία της πολιτικής, όχι των κομμάτων κι όχι του συστήματος.

Το κεφάλαιο βρίσκεται υπό διωγμό

Πρώτον,

επισημαίνω σε όλους ότι ο τίτλος είναι παράθεμα. Δηλαδή, δεν τον ενστερνίζομαι αλλά τον παραθέτω για να υποδηλώσω ότι αποστασιοποιούμαι από αυτόν. Έχω βεβαίως επίγνωση ότι όταν ο λαός και η επανάσταση κινδυνεύουν η ειρωνεία, ο σαρκασμός, η σάτιρα, η αποστασιοποίηση (και όλα τα καρναβαλικά όπλα που έχει κατά Μπαχτίν ο καταπιεσμένος απέναντι στη σουρεαλάρα του λόγου της κυρίαρχης ιδεολογίας) αντενδείκνυνται γιατί μαρτυρούν ελιτισμό, υπεροψία (και μέθη;) και γιατί αποπροσανατολίζουν. Ετσι μας έλεγαν στο κατηχητικό των οργανώσεων για το σινεμά: καλό αλλά αποπροσανατολίζει από τον σκοπό της ζωής.

Ωστόσο, εξακολουθώ να ειρωνεύομαι, να σαρκάζω και να αποστασιοποιούμαι (διαφορετικά πράματα αυτά μεταξύ τους, έτσι παιδιά μου;) αφού είμαι προϊόν αστικής ιδεολογίας, που βεβαίως κυριαρχεί στην Ελλάδα, και δεν ξέρω πώς αλλιώς να εκφράσω την οργή μου. Όσο κρατήσει κι αυτό, όσο κράτησε κι η ρώσικη πρωτοπορία.

Δυστυχώς δυστυχώς, η αιθεροβασία των νεοΓάλλων νεομαρξιστών, η μπρούσκα λεβεντιά του Ρίζου και η κατινιά-κουλουριά της Αυριανής απλώς πέρασαν από δίπλα και δε με άγγιξαν.

***

Δεύτερον,

κόβω την πλάκα και παραθέτω την είδηση

Το κεφάλαιο βρίσκεται υπό διωγμό δήλωσε ο Γενικός Διευθυντής της ΟΕΒ Μιχάλης Πήλικος. Μιλώντας στον ΑΣΤΡΑ είπε ότι η κυβέρνηση εισηγήθηκε την αύξηση της φορολόγησης του κέρδους κατά 1% χωρίς να διαβουλευθεί με τους εργοδότες. Αν περάσει η φορολογία, πρόσθεσε, θα είναι πλήγμα για τις επιχειρήσεις.

Η κυβέρνηση, ανέφερε ο κ. Πήλικος βρήκε την εύκολη λύση να αρμέξει τις επιχειρήσεις, κατά την έκφρασή του, για να πληρωθούν οι αυξήσεις στη δημόσια υπηρεσία.

Ο Γενικός Διευθυντής της ΟΕΒ ισχυρίστηκε ότι η κυβέρνηση δεν αγγίζει το κρατικό μισθολόγιο και εκτίμησε ότι τα αποτελέσματα της φορολόγησης των επιχειρήσεων είναι αβέβαια.

Ο κ. Πήλικος διερωτήθηκε τι πρόσφεραν οι εργαζόμενοι στην αντιμετώπιση της κρίσης και γιατί να ζητείται να δώσουν οι επιχειρήσεις.

Απαράδεκτη χαρακτήρισε τη στάση των επιχειρηματιών ο Γ.Γ. της ΠΕΟ.
Απαντώντας στον Μιχάλη Πήλικο, ο Πάμπης Κυρίτσης υπογράμμισε ότι οι επιχειρηματίες στέλλουν το μήνυμα ότι τα κέρδη είναι ιερά και δεν μπορεί να τα αγγίξει κανένας. Αυτή η λογική, υπογράμμισε, αποτελεί παράδοξη άδικη και αντικοινωνική στάση.

Ο κ. Κυρίτσης επισήμανε ότι η αύξηση του 1% είναι μικρή και προσωρινή, διάρκειας 2 χρόνων, και στοχεύει τα μεγάλα κέρδη των τραπεζών και των μεγάλων επχειρήσεων.

Απαντώντας στο ερώτημα τι έδωσαν οι εργαζόμενοι, ο Γ.Γ. της ΠΕΟ υπογράμμισε ότι οι εργαζόμενοι δεσμεύτηκαν ότι δεν θα διεκδικήσουν αυξήσεις πέρα από την παραγωγικότητα για τα επόμενα 2 χρόνια, ενώ η μείωση του αριθμού των δημόσιων υπαλλήλων θα μειώσει και το κρατικό μισθολόγιο.

Το κεφάλαιο έχει τη δύναμη να συνεισφέρει. Αυτή η στάση που τηρούν οι εργοδότες εκφράζει αρνητική, ιδιοτελεί και στενά συμφεροντολογική στάση.

Κληθείς να σχολιάσει το ενδεχόμενο καταψήφισης από τη Βουλή των σχετικών νομοσχεδίων, ο κ. Κυρίτης τόνισε ότι όσοι θα τοποθετηθούν αρνητικά θα πρέπει να δώσουν εξηγήσεις στους εργαζόμενους και στους απλούς πολίτες.

Άκουσα την κυνικά κουτοπόνηρη δήλωση στο αμάξι και κόντεψα να τρακάρω.

Εν κατακλείδι, θα ήθελα να ρίξω στον κύριο Πηλίκο και όσους εκπροσωπεί πέντε φάσκελα: η Κύπρος είναι η παιδική χαρά του Κεφαλαίου και το θράσος έχει όρια. Αυτό χωρίς ειρωνεία, για να το πιάνουν και οι ταπεινοί και καταφρονεμένοι.

massive attack - paradise circus (Gui Boratto Mix cut)

Η εθνική υπερηφάνεια ως έρμα

Η Ελλάδα πολύ δύσκολα θα μπορούσε να αυτοπαρουσιαστεί παιχνιδιάρικα και με αίσθηση Zeitgeist, όπως λ.χ. η Ισλανδία. Βεβαίως η Ελλάδα αδιαμφισβήτητα και χωρίς σαρκασμό αυτή τη φορά είναι το παιδικό δωμάτιο της Ευρώπης (όπου και το λίκνο της· το πλέιρουμ είναι η Ιταλία). Η Ισλανδία αντίθετα είναι ένα χέρσο παγόνησο ενδογαμικών ψαράδων που το τσούζουνε, πίσω απ' του διαόλου το κέρατο και μέσα στη χωρίστρα του, με έναν εστεμμένο παστό μπακαλιάρο να την αντιπροσωπεύει πάνω στον θυρεό της μάνας Δανίας. Άσε που έχει βρωμόκαιρο και έλλειψη αξιοθεάτων. Αδιαμφισβήτητα, έστω σαν γεωγραφία και μόνο, μία Ελλάδα υπάρχει. Το ξέρουνε κι οι Κινέζοι.

Η έλλειψη παιχνιδιάρικης διάθεσης και γενικότερου joie de vivre χαρακτηρίζει και ο συλλογικό μας υποκείμενο και πολλούς από εμάς. Είμαστε οι σοφοί, οι πανάρχαιοι, οι πρώτοι, οι επίγονοι των προγόνων κτλ. Πασίγνωστά πράματα. Οι περήφανοι σπάνια είναι παιχνιδιάρηδες. Οι πανάρχαιοι δεν ξέρουν από αυτοσαρκασμό. Οι σοφοί οφείλουν να επιδεικνύουνε στωικότητα ή τουλάχιστον θυμοσοφία. Καμμιά φορά μέχρι και θανατερή σοβαροφάνεια.

Επίσης ομφαλοσκοπούν. Θυμάμαι σχετικά μια επιστολή του Richard Feynman από την Αθήνα. Σε αυτήν ο Φέυνμαν αγανακτεί και ψέγει με τρόπο χαριτωμένο αλλά αναπόφευκτα υπεροπτικό τη γενικευμένη απαξίωση εκ μέρους των Ελλήνων οικοδεσποτών του απέναντι στην πρόοδο της Φιλοσοφίας και των επιστημών κι απέναντι στα επιτεύγματα της ανθρωπότητας μετά τον Ήρωνα τον Αλεξανδρέα και τους συγχρόνους του. Φαντάζομαι ότι το αντίστοιχο είναι να σου λεν Ιταλοί πόσο χάλια μαύρα είναι η ζωγραφική μετά τον Βερονέζε, ότι η τέχνη τελείωσε στη Βενετία του 16ου: γραφικό αλλά αναμενόμενο ίσως.

Μέρος των προβλημάτων μας, και δεν εννοώ μόνον όσα επικαιρικά αντιμετωπίζονται ως προβλήματα, είναι όχι μόνον η συλλογική αυτοεικόνα μας (πώς βλέπουμε τους εαυτούς μας ως λαό / έθνος -- το ίδιο πράμα στην εποχή μας των συμφυρμών) αλλά και πώς αυτή εσωτερικεύεται από πολλούς από εμάς σε προσωπική κλίμακα. Μίλαγα μ' έναν φίλο Έλληνα που έχει ζήσει χρόνια στη Γερμανία και μου έλεγε κι αυτός για τη σοβαροφάνεια (συνήθως εις βάρος της σοβαρότητας), το ευριπίδειο-τεατράλε μελό ή τη σεκλετισμένη κατήφεια και γκρίνια (συνήθως εις βάρος του πάθους και του βάθους), τα ομηρικά πείσματα (συνήθως εις βάρος της ακεραιότητας) και τις βαρειές κουβέντες (συνήθως εις βάρος της απλότητας και ειλικρίνειας) που κουβαλάμε οι Έλληνες στις διαπροσωπικές μας σχέσεις. Μ' αυτά και μ' αυτά το έριξε στους ξένους.

Σκέφτομαι πώς θα γινόταν να χάσουμε λίγη περηφάνεια και να κερδίσουμε λίγη χαρά. Να γινόμασταν λιγάκι λιγότερο ξερόλες κι αυθεντίες της φακής και να απολαμβάναμε λίγο παραπάνω. Τουλάχιστον να μιλάγαμε λιγότερο και να ακούγαμε περισσότερο, αν τελικά τα παραπάνω είναι όντως δύσκολα κι οθνεία, ρε αδερφέ. Αλλά αυτά τα ξανάπαμε.

Νταξ

Λέει ο Μαυρουδής:

Οι σύγχρονοι ζηλωτές του ελληνοκεντρισμού, παλαιοί και όψιμοι, ποικίλων βαθμίδων σοβαρότητας, κάπως έτσι, μηδενίζοντας και αποθεώνοντας, ξεκαθαρίζουν το τοπίο των ιδεών. «Μπαχ; Εμείς (η Ανατολή) είχαμε τον Κουκουζέλη». «Πιάνο; Τι μπορεί να πει σε σχέση με το δικό μας τουμπελέκι;».

Note (to self, too):

Μην το κλωτσάτε άλλο το ψοφίμι. Ψόφιο είναι. Εντελώς ψόφιο και σαπίζει γκροτέσκα. Σύγχρονοι ζηλωτές; Εντάξει, βγήκανε και κάποιοι στην επαρχιακή Ελλάδα του 1980-2000 κι είπανε και δέκα, είκοσι απύθμενες μαλακίες. Εντάξει. Καλώς. Ξέρετε άλλωστε τι είπε ο Χριστούλης για τον αναμάρτητο και τον λίθο: άλλοι έχουνε neocons και την Ayn Rand, έχουν ουνιβερσαλιστές, έχουνε τη Julie Burchill κι "ευρωσκεπτικισμό", οι φίλοι μας οι Γάλλοι τους μεταμοντέρνους ομπφουσκάτορες και μεταφορολάγνους.

Κι εμείς είχαμε αυτούς: με τα τεριρέμια, με τον ησυχασμό, με τις οικουμένες, με τις καθ' ημάς, με όλα αυτά. Οκέι. Δείτε το κι αλλιώς: με λιγότερα από αυτά οι Σέρβοι έκαναν γενοκτονίες, εμείς πάλι όχι. Κάτι σημαίνει κι αυτό.

Ονόματα

Νατζιμπουλά
Μεναχέμ Μπέγκιν
Γιαρουζέλσκι
Αμίν Τζεμαγέλ
Λίντερ-Μάγερ
Μπερλίνγκουερ

Ονόματα της παιδικής ηλικίας. Ονόματα ξένων ανθρώπων μέσα από τις εφημερίδες, το ράδιο, τις συζητήσεις των γονέων και των παππούδων.

Pride

I'm drawn to women because of their nature and to queers because of their courage.
Lucian Freud

Οπωσδήποτε δεν είναι εύκολο να είσαι πουστάρα. Βεβαίως, αν είσαι λευκή φραγκάτη λούγκρα ίσως να είναι ευκολότερο από το να είσαι γκόμενα, μουνί, μούτζα. Ίσως πάλι το να τον παίρνεις να είναι δυσκολότερο από το να είσαι αράπης με ευρωπαϊκό ή αμερικανικό διαβατήριο. Άραγε πάλι, τι είναι χειρότερο: να είσαι μαροκάνι στη Γαλλία ή οβριός στην Ελλάδα; Κωλόβλαχος στην Αθήνα του '70 ή τουρκόσπορος στη Μακεδονία του '30; Αλβανός ή Ρωσίδα; Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω τις απαντήσεις, τι είναι ευκολότερο και τι δυσκολότερο κατά περίπτωση. Η ιεραρχία των διακρίσεων, η κατάταξη των στερεοτύπων, η νομενκλατούρα της δυσπιστίας μού είναι ξένες: υπήρξα πάντα ένας αξιοπρεπής λευκός κύριος, μορφωμένος και στρέιτ, που μιλάει σωστά, τρώει με μαχαιροπήρουνο κτλ.

Με αφορμή τη σημερινή μέρα ξέρω όμως ένα πράγμα: δεν είναι καθόλου εύκολο να είσαι γκέι (και είναι λίγο χειρότερο να είσαι λεσβία). Στη σημερινή Ελλάδα, νομίζω, το καλύτερο που μπορείς να ελπίζεις είναι να σε αντιμετώπιζουνε στο στυλ "γκέι αλλά δεν κουνιέται", "γκέι αλλά τσακάλι στη δουλειά του (άλλωστε αυτοί διαβάζουνε πολύ)", "λεσβία αλλά όμορφη" κτλ, κτλ, κτλ. Όποιος νομίζει ότι είναι εύκολο να είσαι ομοφυλόφιλος ή ότι όλα πάνε καλά για τους γκέι και τις λεσβίες στην ωραία και ανοιχτή μας κοινωνία, μάλλον πλανάται.

Κι εγώ δηλαδή πώς τα ξέρω όλα αυτά. Τα ξέρω γιατί ο Γ., ο Θ. και ο Γ. είναι ανάμεσα στους πιο στενούς μου κι αγαπημένους μου φίλους, άνθρωπoι που με στήριξαν και μου παραστέκονται και με τους οποίους μπορώ να πω δυο κουβέντες (και τρεις). Το ξέρω γιατί είχα το προνόμιο να μου εμπιστευτούν τα σώψυχά τους ο Γ., ο Ν., η Β. κι άλλοι πολλοί. Επειδή είχα την ευκαιρία να ζήσω από σχετικά κοντά όσα μας λέν οι γκέι ακτιβιστές για αυτά που υφίστανται οι ομοφυλόφιλοι: πατερναλισμό, καταπίεση, μετανάστευση (οι πιο τυχεροί, χαχά), διακρίσεις, χλεύη, βρισιές, ξύλο. "Φυσικά", τίποτε από αυτά δεν έχω υποστεί για τη μεγάλη μου μύτη (κάτι ορατό) ή για το ότι συζούσα για πολλά χρόνια εκτός γάμου (κάτι λιγότερο ορατό).

Τέλος οι όροι που χρησιμοποίησα στην πρώτη παράγραφο θα έπρεπε να πείσουν ότι η πολιτική ορθότητα έχει νόημα και σκοπό ως πολιτική στάση, στον βαθμό που, ονοματίζοντας τους άλλους και τις πράξεις τους, τους πατρονάρουμε, τους ορίζουμε, ασκούμε πάνω τους αυταρχικά την εξουσία μας, την εξουσία της ελίτ που καμώνεται την πλειοψηφία.

Απλοϊκότητες

Διαβάζω πολλά κείμενα για την "ελληνική κρίση". Θαυμάσια ευκαιρία να ξανασχοληθούμε με την αγαπημένη μας ασχολία, την εθνική ομφαλοσκόπηση, και μάλιστα απενοχοποιημένα. Πολλά κείμενα αναζητούν εξηγήσεις για την κρίση σε θεωρητικά μοντέλα ή στις λειτουργίες της ιδεολογίας και της οικονομίας, άλλα επικαλούνται ιστορικές παραμέτρους. Άλλα, όπως θα έλεγε κι ο Βάρναλης, κλαίνε το κακό το ριζικό μας, μέσα στη μεγάλη παράδοση του Καζαντζίδη. Υπάρχουν όμως, όπως πάντα, απλά πρακτικά θέματα μέσα σε όλα αυτά.

Γιατί οι Έλληνες, οι οποίοι λοιδωρούνται συλλήβδην στο πρόσωπο του κάθε μπάρμπα-Μήτσου που επινοεί ο κάθε μετρ του καφενέ, να πληρώνουν φόρους και εισφορές; Οι πολίτες, Έλληνες, Ινδονήσιοι ή Σουηδοί, πληρώνουν όταν ξέρουν α) ότι πρέπει β) ότι έτσι θα γίνει η δουλειά τους, ότι έτσι θα πάρουν κάτι κι αυτοί. Για το α) προσπαθεί να μας πειθαναγκάσει το κράτος καλβινιστικώ τω τρόπω εδώ κι ενάμισυ αιώνα. Το β) εξηγεί τη διαφθορά και τα λαδώματα: πληρώνεις, λαδώνεις, δίνεις φακελάκι και κάνεις τη δουλειά σου -- τυχαία το έλεγαν 'γρηγορόσημο'; Αντίθετα, τι μου προσφέρει το ελληνικό κράτος που απαιτεί φόρους και εισφορές από μένα;

Πριν τη Μεταπολίτευση, μου πρόσφερε ρουσφέτι, κομματισμό, Γυάρο, Μακρόνησο, χαφιέ και φυλακές Αβέρωφ. Μετά τη Μεταπολίτευση μου πρόσφερε ρουσφέτι, κομματισμό και παραισθήσεις μεγαλείου. Και πριν και μετά με έκανε εθνικά υπερήφανο και μου καλλιεργούσε κάθε τόσο το άμεσο ενδεχόμενο πολέμου. Υγεία; Παιδεία; Ασφάλεια; Κοινωνική Δικαιοσύνη; Εργασία; Κολοκύθια. Στο βαθμό που κερδιζόντουσαν εργασιακά δικαιώματα, κερδιζόντουσαν ραμμένα στα μέτρα κάθε (ισχυρής) συντεχνίας: ΟΤΕτζήδες, τεχνικοί τύπου, η χαρούμενη παρέα της Ολυμπιακής, λιμενεργάτες, αγρότες Θεσσαλίας κτλ.

Θα μπορούσα να το πάω παραπέρα. Π.χ. στην απουσία αίσθησης του κοινού, του κοινοτικού και του δημόσιου χώρου που χαρακτηρίζει τον Έλληνα, για το οποίο έχω παραπονεθεί κι εγώ. Θα πεταγόταν λοιπόν ένας Πετεφρής και θα μου έλεγε: κοίτα καλά, τα τελευταία 400 χρόνια, όπου βλέπεις πετυχημένο Έλληνα, βλέπεις συνήθως πετυχημένες μονάδες. Θυμάμαι λ.χ. τώρα ένα κείμενο που διάβαζα στο Time για τον Μάικ Δουκάκη όταν νόμιζε ότι θα γίνει πρόεδρος. Το άρθρο ξεκινούσε με το ανέκδοτο ότι ο μικρός Μάικ, όταν ήταν παιδί, είχε το σλόγκαν "monos mou". Έτσι έφτασε ψηλά, monos tou. Γιατί λοιπόν ξαφνικά να γίνουμε αφρικανοί και ολλανδοί και να αφήσουμε τον ατομισμό και να ξεκινήσουμε αποτόμως να αγαπάμε την κοινή προσπάθεια, τον δημόσιο χώρο, τον εθελοντισμό και τη συλλογικότητα;

Και πάει λέγοντας. Ίσως, πριν αναθεματίσουμε και πριν αναλύσουμε και πριν εφαρμόσουμε όσα διδάσκει ο Μαρξ, ο Σμιθ, ο Κροπότκιν ή ο Κρισναμούρτι στην περίπτωσή μας, θα έπρεπε να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τους εαυτούς μας. Πολύ μπανάλ ίσως, πολύ δυσκολότερο πάντως. Με άλλα λόγια, δεν παραγνωρίζω τα σύνθετα ζητήματα, παρά προσπαθώ να πω ότι στα βάσανά μας υπάρχει και μια διάσταση πιο πρακτική: μανιέρα που δουλεύει, δύσκολα την αφήνεις.

Ισραήλ

Θεωρώ σχεδόν αυταπόδεικτο, και συμφωνούν μαζί μου πολλοί, ανάμεσά τους διεθνείς οργανισμοί όπως ο ΟΗΕ, ότι το Ισραήλ είναι ένα κράτος-νταής: εκτός των συνόρων του 1949 συνήθως ενεργεί χωρίς κανένα σεβασμό στο διεθνές δίκαιο και τη διεθνή νομιμότητα ή -- έστω -- κάποια επίφαση ηθικής. Θεωρώ ότι συμφωνούμε πως ο ισραηλινός στρατός εγκληματεί, διενεργεί πειρατείες, αρπαγές κι επιδρομές κατά βούληση, ενώ γενικά εισβάλλει όπου θέλει και κάνει ό,τι θέλει.

Πώς εξηγούνται τα παραπάνω; Υπάρχει απάντηση που βασίζεται στην εξής αφελή μέχρι βλακείας, εγκληματική και ποταπή πλάνη, που είναι τόσο δημοφιλής στους αντισημιτικούς κύκλους (που αποτελούν την πλειοψηφία των Ελλήνων):

Όλα τα παραπάνω γίνονται επειδή το Ισραήλ είναι το εβραϊκό κράτος.

Δηλαδή ένα κράτος-πελάτης μιας υπερδύναμης (όπως αποκαλεί το Ισραήλ ο οβριός Τσόμσκυς) σε μια περιοχή που θα ήθελε οπωσδήποτε να ελέγξει η υπερδύναμη και που θα είχε ξέρω γω μια αφρικανική ή λατινοαμερικανική ελίτ θα ήταν μια χαρά;

Ενδεχομένως.

Ίσως πάλι να υπάρχουν τέτοια μη-εβραϊκά κράτη-πελάτες και να μην έχουμε χαμπαριάσει εδώ στην Ελλάδα της μόρφωσης και των φώτων...

Ovo je Jurovizion

(τοις κείνου ρήμασι πειθόμενος)

Είναι τυχαίο ότι ο Ρώσος που ντύθηκε φοιτητής Φιλοσοφικής το 1989 / ξάδερφος του Μύσκιν είναι, εε, Ρώσος; Είναι τυχαίο ότι οι πεταλουδένιες γκομενίτσες και οι ίμο αγορίνες που πάνε σε προμ είναι Λευκορώσοι, οι οποίοι αντικατέστησαν την παλαιοσοβιετική και άψυχα σχεδιασμένη σημαία της χώρας τους με μία προσωρινή του τραγουδιού τους ειδικά για τον διαγωνισμό;

Σε κάθε Γιουροβίζιον εδώ και δυο δεκαετίες παρακολουθούμε τον μεγάλο αγώνα της Ευρώπης του 1648 με τις παρυφές της. Πότε οι μεν και πότε οι δε χρησιμοποιούν το μετα-κιτς (κιτς που ειρωνεύεται το κιτς, πολιτικό και άλλο) για όπλο, πότε οι μεν και πότε οι δε επιστρατεύουν την "ποιότητα" (που ίσως δεν αρέσει) ως υπενθύμιση (χμ) της πολιτισμικής τους ανωτερότητας και διάρκειας, σκέψου λ.χ. τους παρατζανοφικούς βερυκοκόσπορους της Αρμένισσας.

Alberich

Ο Alberich, παλιός μπλογκάς και μέγα πνεύμα που ακόμα πλανάται πάνω από τα ελληνικά ίντερνετς (αυτός θα έπρεπε να λέγεται Sraosha), έκανε ένα συγκλονιστικό σχόλιο σε ένα εξαιρετικά σημαντικό κείμενο του Κούρτοβικ. Το παραθέτω:

Αλήθεια είναι.Οι άνθρωποι στις άλλες κοινωνίες εργάζονταν για την "πρόοδο των καλυτέρων τους", μην παραλείποντας να καταναλώνουν μπιχλιμπίδια όπως απαιτούσε η αναπαραγωγή του οικονομικού μοντέλου, και ιδεολογικά τοιαύτα, ακόμα πιο απίθανα & φανταιζί, χωρίς ποτέ να απεμπολήσουν -με τη βραχύβια εξαίρεση του 68 - το πνεύμα του καπιταλισμού -το πνεύμα του Ιώβ και του αγαθού δούλου της παραβολής με τα νομίσματα- και να απενοχοποιηθούν .
Στην ελλάδα, για όσους δεν θυμούνται, το απενοχοποιηθείτε δεν αποδόμησε το μικροαστικό δεξιό πουριτανισμό (του οποίου άλλωστε απογείωσε όλα τα χούγια, με προεξάρχουσα την ηδονοβλεπτική υποκρισία ), αλλά το αριστερό βλοσυρό πρότυπο του προλετάριου ασκητή που λειτουργούσε ανασταλτικά, έως κατασταλτικά στην καταναλωτική επιθυμία, υποκαθιστώντας μέχρι ενός σημείου την προτεσταντική ηθική (πρώτοι στα μαθήματα-πρώτοι στους αγώνες,ηθική & πατριωτική διαπεδαγώγηση) σε μια χώρα που οι δομές της δεν ήταν ποτέ αστικές/καπιταλιστικές, αλλά βαθύτατα προκαπιταλιστικές/κοτζαμπάσικες, και σε μια εποχή που τα έφερε ο διάβολος ώστε η εισαγωγή του νεοσυντηρητισμού, του conspicuous consumption , του γιαπισμού & του there is no such thing as society ως επίσημη ελληνική κοσμοαντίληψη (που στην ελληνική της εκδοχή ήθελε να είναι γενικευμένη και ανιεράρχητη), όφειλε να υλοποιηθεί -και τελικά υλοποιήθηκε- με πρωτοπόρους ένα κόμμα που αυτοαποκαλείτο σοσιαλιστικό και με οργανικούς διανοούμενους προερχόμενους από την γεννιά του πολυτεχνείου.

Μινιμαλισμοί

Ι.

Είμαι στη γενιά που έδωσε μπλε ιστορία. Επειδή αρνιόμουν να την αποστηθίσω (και το πλέρωσα), εμβάθυνα σ' αυτήν. Πάντα προβληματιζόμουνα για τη μικρασιατική καταστροφή: μα πώς έγινε; δε βλέπαν ότι τους παίρνει ο διάολος τον πατέρα; δεν καταλαβαίνανε τι γινόταν γύρω τους; πράγματι πίστευαν ότι θα συντρίψουν τον Κεμάλ; είχανε σκοπό να έχουνε στρατό κατοχής στη Μικρασία; κτλ κτλ κτλ. Τόσο χαζοί ήταν;

Εδώ και δύο μήνες έχω επιτέλους καταλάβει πώς τα κατάφεραν: κουβεντιάζοντας ατέλειωτα. Για ζητήματα ελαφρώς εκτός θέματος και συνήθως εκτός τόπου και χρόνου και εκτός συμφραζομένων. Όπως και τώρα.

Άσε που εμείς, όπως έδειξε και η ιστορία των τριών νεκρών, έχουμε σκληρυνθεί και ηθικά: οι νεκροί της 5/5 δε μας αφορούν γιατί δεν εντάσσονται στο απλοϊκό ιδεολογικό μας σχήμα. Θέλω να εικάζω ότι η γενιά που τα σκάτωσε το 1919-1923 είχε τουλάχιστον ηθική. Έστω, στρεβλή. Έστω, αστική ηθική. Βεβαίως, όταν μιλάμε για αστική ιδεολογία στην Ελλάδα, μιλάμε για κάτι σαν τον χριστιανισμό στην Κορέα: ναι μεν αφορά μια ελίτ που έχει καθορίσει βαθιά, αλλά είναι τόσο μα τόσο ξένη και άσχετη με την κοινωνία και τους αγώνες της, τελικά.

ΙΙ.

Η παρατηρητικότητα και η εντελεχής (π.χ. προυστική) ενατένιση και εξέταση του κόσμου είναι παρενέργεια της απειρίας. Ή συνέπεια της έκπληξης και της χαράς που φέρνει η έκπληξη. Όπως το δει κανείς.

ΙΙΙ.

Σύμφωνα με κάποιους δυτικούς θεολόγους, ο Αδάμ στον Παράδεισο είχε στύση κατά βούληση. Ψυχαναλυτικά είναι μια άποψη να της κρεμάσεις κουδούνια. Αυτό που εξυπακούει όμως είναι ότι η ηδονή (ακόμα και για λατινόφωνους σχολαστικούς θεολόγους) είναι αποδεκτή, η διέγερση ίσως όχι. Δε θυμάμαι πού το διάβασα αυτό, πάνε 24 χρόνια. Και φυσικά, τσιμουδιά για την Εύα.

ΙV.

Πώπω, μου έχει λείψει η Ολλανδία. :-(

Ξενέρα

Συνοπτικά, γιατί βαρέθηκα. Ειλικρινά.

Θλιβερή μουτσούνα έλεγε τις προάλλες στην τηλεόραση ότι στην Ελλάδα δεν παράγουμε (γιατί; από πότε; γιατί κάποτε παράγαμε;) αλλά όμως ζούμε τη ζωή μας και ξέρουμε να γλεντάμε, αντίθετα με τους Γερμανούς που όλο δουλεύουν.

Τυπικός ελληνικός ιδεασμός. Δεν ξέρουμε πού μας πάν τα τέσσερα αλλά τα ξέρουμε όλα.

Π.χ. "οι Γερμανοί δε γλεντάνε". Πώς γλεντάν οι Έλληνες; πώς διασκεδάζουν; τηλεόραση και ντιβιντί και τηλεόραση, καφέ, ταβέρνα για τηγανητά και άθλια κρασιά, σινεμά, μισή συναυλία τον χρόνο (Πάριο, Άιρον Μέιντεν, Ρέμο, Σκόρπιονς), ποτάκι και πόζα, πανηγύρι, ίσως μπουζούκια και πίστα, καμμιά παραλία με εξάρτυση εκστρατείας, ίσως γήπεδο. Μωλ. Κανα κωλόμπαρο οι πρεσβύτεροι, όπου σου τα παίρνουνε τρελά για μια χούφτα σιλικόνη. Τέλος.

Για όσους γνωρίζουν τη Γερμανία πέραν του τουρισμού και του κόσμου των γκασταρμπάιτερ, ξέρουν ότι οι Γερμανοί (και πολλοί πολλοί άλλοι, έτσι;) κάνουν όλα τα παραπάνω, συν πολλά αθλήματα, τρελές υπαίθριες δραστηριότητες, ενορίες, βαρβάτες διακοπές, μουσεία, εκθέσεις, διάφορες λέσχες, κολυμβητήριο, μπύρα-μπύρα-μπύρα, κλαμπ για χορό, συναυλίες, ποδήλατο, beer halls beer tents και beer gardens (το αντίστοιχο του μπουζούκι και πίστα), μέχρι απαγορευμένες ουσιούλες και σεξ κλαμπ (ξέρετε, εκεί που πάνε 4 με 6 το απογευματάκι και παρτουζώνονται ο άλτρα κόζα). Άλλοι πιο αγοραφοβικοί περνάνε πολύ χρόνο με την οικογένειά τους (οι ξενέρωτοι: στην Ελλάδα έχουμε γιαγιάδες ρε) ή ανοίγουν τα σπίτια στους φίλους τους (κάτι στο οποίο πολλοί Έλληνες νέοι είναι λιγάκι αλλεργικοί, ίσως και γιατί μένουνε με τη μαμά, ίσως και γιατί έχουνε τα στάνταρ καθαριότητας-νοικοκυροσύνης της μαμάς, τα οποία όμως απαιτούνε ενάμιση οικιακό βοηθό πλήρους απασχόλησης για να διατηρηθούν).

Όσο για την κρίση, ποια κρίση; Κι αν υπάρχει, φταίει ο καπιταλισμός, κανείς άλλος, πάντως όχι ο λαός. Ο λαός δε φταίει ποτέ. Όποιος κατηγορεί τον λαό είναι κρυπτοαστός και μανδραβέλης. Τώρα, γιατί ο καπιταλισμός δεν έχει διαγουμίσει πατόκορφα, δραστικά, ριζικά και (μάλλον) ανεπανόρθωτα τόσες και τόσες άλλες οικονομίες και κοινωνίες κυβικών και μεγεθών Ελλάδας, ε, ρωτήστε τους πολιτικούς. Που είναι κλέφτες. Και τους εκλέγει το Κονκλάβιο, οι Αμερικάνοι και ο Σόρος.

Συμφόρηση

Εδώ και περίπου 6-7 μήνες δυσκολεύομαι να διαβάσω βιβλία. Είναι για μένα πρωτόγνωρη εμπειρία, αφού διάβαζα αχόρταγα κι αδιαλείπτως από 4 χρονών (εντάξει, μέχρι τα 5μισυ παρίστανα ότι διαβάζω, ενώ οι μεγάλοι παρίσταναν ότι το έχαβαν -- μην υποτιμάτε τους μεγάλους). Δεν μπορώ πια να διαβάσω. Κουτσοδιαβάζω τα διηγήματα του Κάρβερ, κουτσοδιαβάζω τον Φρανκενστάιν της Σέλλυ. Μ' έχει καταστρέψει η πολλή δουλειά; το ίντερνετ; ο συνδυασμός δουλειάς και ίντερνετ; η δουλειά που κάνω από το ίντερνετ; τα γεράματα; δεν ξέρω.

Επίσης, βαριέμαι πια και τις ταινίες. Γκρινιάζαμε μαζί με τη συμβία ότι το 2010 δεν έχουμε δει μία ταινία της προκοπής (εκτός από την εντυπωσιακή Λευκή κορδέλα και την καλύτερη πρόσφατη κωμωδία σχέσεων, τις 500 μέρες με τη Σάμερ). Κάθομαι να δω ταινία και με πιάνει κριτικός νιχιλισμός στα πρώτα 15 λεπτά σαν επίμονος βήχας: "α, εκεί το πάει", "ρε δε μας χε;", "φφφφφφ" και τα λοιπά.

Επειδή όμως δε γίνεται να ζει κανείς μόνο με γιουτιούμπια και τέτοια θολά κινούμενα ινδάλματα, αποφάσισα να αξιοποιήσω το iPod μου και τα 64 γίγα του. Μετατρέπω λοιπόν παλιές ταινίες που μου είχαν αρέσει με το φοβερό και τρομερό WinFF και τις αποθηκεύω εκεί. Μετά κάθομαι τη νύχτα και τις βλέπω φορώντας ακουστικά.

Το Oldboy είναι ταινιάρα αλλά τελικά το εύρημα του υπνωτισμού που κινεί την πλοκή την αδυνατίζει περισσότερο από όσο είχα καταλάβει την πρώτη φορά.

Τρεις όμως ταινίες, που όταν τις είχα δει με είχαν καθορίσει, παραμένουνε για μένα απολύτως ταινιάρες, ακόμα και αφού τις ξαναείδα μετά τόσα χρόνια σε οθονίτσα μια σταλιά 2 επί 3 (ίντσες) του iPod:

• Damage του μεγάλου Louis Malle (1992), με τον θεόχαζο ελληνικό τίτλο "Μοιραία σχέση" ή κάπως έτσι. Ισορροπημένο δραματούργημα, η αποθέωση του γαλλικού σινεμά. Όλη η αμηχανία, η ερημιά και η δόξα και του έρωτα σε μια ταινία.
  
• Intimacy του Patrice Chéreau (2001), με τον πανηλίθιο ελληνικό τίτλο "Σαρκική εξάρτηση". Αριστούργημα. Σπαρακτική αλλά ψύχραιμη ματιά στον έρωτα και στις ανθρώπινες σχέσεις, χαμηλών τόνων ωστόσο, με φόντο το Λονδίνο όπως το έζησα.
  
• 9 Songs του Michael Winterbottom (2004), που στην Ελλάδα θεωρήθηκε τσόντα με ένθετα βίντεο κλιπ -- περίπου όπως το Δαμάζοντας τα κύματα (η καλύτερη τελικά του von Trier), που δεν τολμάω να ξαναδώ. Το 9 Songs είναι, απλούστατα, η καλύτερη ταινία για το σεξ: ερωτικές σκηνές, μουσική, η Ανταρκτική. Κοντός ψαλμός αλληλούια.
  

Κι έτσι παρηγοριέμαι που δε διαβάζω.

Κι όμως,

αυτή η κυβέρνηση είναι διαφορετική από την προηγούμενη (και τις προηγούμενες).

Ο Χρυσοχοΐδης μού έστειλε ιμέιλ σε απάντηση ενός μαζικού που του έστειλα ανταποκρινόμενος σε μία δράση για την άθλια μεταχείριση των μεταναστών. Ανταποκρίνομαι σε τέτοιες δράσεις από το 2001, δε μου είχε απαντήσει ποτέ Έλληνας αξιωματούχος.

Μόλις έμαθα ότι η Γκερέκου παραιτήθηκε.

Για να δούμε.

... είναι ένας ανθρωπισμός

Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και την αποσταλινοποίηση που ακολούθησε τον θάνατο του Τζουγκασβίλι το '53 έγινε σαφές ότι οι συνέπειες της ιδεολογίας μπορεί να είναι τερατώδεις. Κάποιοι σκεπτόμενοι άνθρωποι έφριξαν και μούδιασαν, αισθάνθηκαν αποστροφή που έφτανε μέχρι και την ίδια την ανθρώπινη φύση. Κάποιοι διέβλεψαν ότι πολύ περισσότερες ιδεολογίες και αξιακά συστήματα ευθύνονταν για μαζική φρίκη και πανδημική δυστυχία.

Μέσα σε αυτά τα συμφραζόμενα, ήταν αναμενόμενο να προσπαθούν οι διανοούμενοι να δώσουν διαπιστευτήρια ανθρωπισμού, ή έστω ανθρωπιάς, σε παλιές γνωστές ιδεολογίες. Μάθαμε λοιπόν για τον "σοσιαλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο", σε αντίθεση με το γωνιώδες προσωπείο-μορμολύκειο του σταλινισμού, ότι ο "υπαρξισμός είναι ένας ανθρωπισμός", κι όχι σολιψίζων μηδενισμός, αλλά και τη "χριστιανική δημοκρατία": μια κανονική Δεξιά, αυταρχική και συντηρητική, αλλά με ηθικούς φραγμούς και "ανθρωπιστικές αξίες".

Από τη δεκαετία του '50 και μετά κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι. Όσο απομακρυνόταν χρονικά το 1942 (για πολλούς λόγους ίσως η χειρότερη χρονιά του εικοστού), όσο ο σταλινισμός παρέμενε αποδιοπομπαίος τράγος και ο φασισμός-ναζισμός ενταφιασμένος στο ξέρω-γω ατσάλινο φέρετρό του κάτω από πέντε μέτρα μπετόν (όπως τα πυρηνικά απόβλητα και, όπως τα τελώνια και τέρατα του σινεμά, προσωρινά), όσο ο δυτικός κόσμος δούλευε με αυτά τα υβρίδια ανθρωπισμού και κάτι άλλου, τόσο πιο στιβαρά νομίζαμε ότι -- εξ ορισμού -- ό,τι παράγει ο (δυτικός) κόσμος μας, ο Πρώτος Κόσμος, αριστερός, δεξιός, κεντρώος ή αναρχικός, χριστιανικός ή άθεος, φιλοσοφικός, επιστημονικός ή οικονομικός, είναι ανθρωπιστικού χαρακτήρα.

Με άλλα λόγια: θεωρήσαμε τον ανθρωπισμό δεδομένο. Μάλιστα, πολλοί νεοσχολαστικοί, νεοχριστιανοί και τέτοιοι κατηγόρησαν τον "πολιτισμό" μας ως υπερβολικά ανθρωπιστικό, ότι μας προσφέρει το κενό επειδή άφησε το Θείο απέξω. Βεβαίως, όσο ήτανε το Θείο μέσα σφάζαμε Εβραίους, Προτεστάντες, Μουσουλμάνους, Καθολικούς και Ορθοδόξους (α, και Ουσίτες). Κυρίες και κύριοι: καλύτερα δυσπεψία κι αίσθηση Μπέργκμαν την Κυριακή το βράδυ, καλύτερα σχέσεις Τρυφώ και ατέλειωτοι πληκτικοί γάμοι, παρά επιδημίες χολέρας, εγκλήματα τιμής και ατέρμονοι πόλεμοι α λα Τριακονταετής και Α' Παγκόσμιος, γκέγκε;

Ο ανθρωπισμός όμως δεν είναι δεδομένος. Ο νέος αιώνας μάς διέψευσε μια χαρά: ούτε ο χαρούμενος καθολικισμός του Ιωάννη-Παύλου του Β' είναι ανθρωπιστικός, ενόσω ευθύνεται για εκατομμύρια θύματα και δυστυχισμένους με τις πολιτικές του περί αντισύλληψης, ούτε η Αγία Οικονομική Τριάδα (ο Ανεμπόδιστος και Ανεξέλεγκτος Θεός του Κέρδους, η Αγορά και το Αόρατο Χέρι Της) δρα ανθρωπιστικά και προς όφελος των φτωχών και με αποτέλεσμα τη διαρκή αύξηση της ευημερίας του κόσμου, ούτε η χριστιανική Δεξιά ή οι κυνικοί νεοσυντηρητικοί είναι καλύτεροι από την παλιά κακιά Δεξιά, ούτε ο εθνικισμός-ρατσισμός είναι ξεδοντιάρης και φολκλορικά ανθρωπιστικός, παρά ένα Θηρίο που σούρνεται στην Ευρώπη: από το Μπράντφορντ και το Μπρίξτον στο Μπανλιέ, στην Κύπρο, στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, στα 349 κράτη που κάποτε απαρτίζανε τη Γιουγκοσλαβία του ανθρώπινου σοσιαλισμού, στις φτωχογειτονιές που αλωνίζουν οι σκίνχεντ, στα ποσοστά του Λεπέν, στην ανατολικοευρωπαϊκή παλινόρθωση του ομοιογενούς εθνικού κράτους. Όσο για την Αριστερά; Είναι πια τόσο φορμαλιστική (με την παλιά κακή υβριστική σημασία) που θα ήτανε θαύμα άμα νιαζόταν για τον άνθρωπο ποσώς.

Εν είδει αναστεναγμού

Μετά τον Β' ΠΠ, όταν τα πράματα σκουραίνουν άγρια στην Ελλάδα, οι μεν διανοούμενοι τρέχουνε να εναγκαλιστούν το μισοθαμμένο τοτέμ του παλαιομαρξιστικού δογματισμού για να πάρουνε φώτιση και υπερφυσικές δυνάμεις, ο δε λαός, οι νοικοκυραίοι και οι λοιποί σπεύδουνε στο σπήλαιο της Άκρας Δεξιάς και του αυταρχισμού μέχρι να περάσει η μπόρα. Εκεί συνήθως τους τρώει η αρκούδα. Γι' αυτό ποτέ δε γίνεται τίποτα.

Γι' αυτό κάτι τέτοιες ώρες εκτιμώ τον Τάλω.

Τάλως

Ευτυχώς υπάρχει ο Τάλως να αναλάμβάνει τη δουλειά που θα έπρεπε να κάνουν οι επαγγελματίες.

(Η εικόνα από εδώ.)

Die Antwort ist nein

Στο προηγούμενο ποστ έλεγα ότι "υπάρχουν πια τόσα μάτια όσα κινητά με κάμερα, υπάρχουν τόσες φωνές όσα μπλογκ, τουίτερ, σκατά, φατά". Επιπλέον, όλοι μπορούμε να δούμε τι βλέπουν όλα αυτά τα μάτια, χάρη στο ίντερνετ, όλοι μπορούμε να ακούσουμε όλες αυτές τις φωνές, χάρη στο ίντερνετ.

Τα μέσα υπάρχουνε λοιπόν αλλά τα ροκανίζουνε τα τρωκτικά μέσα στις ζούγκλες. Φαίνεται να έχουμε χάσει και τον δυναμισμό και την περιέργειά μας. Κάποτε 'Έλληνας' ήτανε σχεδόν συνώνυμο του 'τυχοδιώκτης' και 'καραμπουζουκλής'. Έλεγαν κάτι Βαλκάνιοι ότι βορείως του Ολύμπου και νοτίως του Δούναβη 'Έλληνας' ήταν ο έμπορας, ο πραματευτής, ο βρετός και ο ψαγμένος κι ο ψαχτικός. Εδώ και δεκαετίες είμαστε το ψυχολογικό και πολιτισμικό αντίστοιχο του Τζάμπα δε Χατ: πλούσιοι, αναίσθητοι, παχείς, ακίνητοι και με την Τζούλια περασμένη σε αλυσίδα.

Το πρωί είδα ότι μού έγραψε ο καλός μου φίλος. Δεν του έκανε καθόλου καλό η επάνοδός του στην Ελλάδα. Στη χώρα της εξυπνάδας και των γενικεύσεων, των σαρωτικών τάχα μου αληθειών, η ακριβολογία και η επίπονη αναζήτηση της λεπτομέρειας φαντάζουν εστέτ διαστροφές, καζουισμός, χάσιμο χρόνου. Τρεφόμαστε δεκαετίες με τη λογική πλάνη ότι αντίθετο του 'όλοι' είναι το 'κανένας' -- ενώ είναι το 'κάποιοι'. Ενδεχομένως να υπάρχει μια ιστορική εξήγηση για όλα αυτά. Δεν την υποψιάζομαι και ούτε θα μπορούσα.

Γενικεύσεις. Π.χ.

Φταίνε οι μισθοί του δημοσίου, έχουμε έναν τεράστιο δημόσιο τομέα. Όχι. Έχουμε έναν κατά μεγάλο μέρος άχρηστο δημόσιο τομέα.

Φταίνε οι πολιτικοί. Ποιοι; όλοι; ποιος τους εκλέγει, ο πρίγκηπας-αρχιεπίσκοπος του Ζάλτσμπουργκ;

Βαριέμαι να συνεχίσω, κι εσείς βαριέστε περισσότερο από μένα. Ξέρω πάντως τον ελληνικό χαρακτήρα και μέσα και έξω από την Ελλάδα. Δεν είναι μοναδικός, δεν είναι ανεπανάληπτος. Απλώς είναι ακατάλληλος πια. Μάθαμε μέσα σε 30 χρόνια τη χλιδή: "σκούζουμε στην προοπτική να μοιραστούμε μια τουαλέτα", μου γράφει ο φίλος μου, κυρίως γιατί δεν έχουμε όρεξη να την καθαρίσουμε αφού τη χρησιμοποιήσουμε.

Επίσης ποτέ δεν εξοικειωθήκαμε με το αφηρημένο, με τις συνέπειες των πράξεών μας, με τη διάρκεια. Γι' αυτό και είμαστε πάτοι στην οικολογική συμπεριφορά, λ.χ. Στη δεκαετία του '80, με αφροσύνη και τη χαρακτηριστική (πλέον) εθελοτυφλία βαφτίσαμε 'λεβεντιά' κι Ορθοδοξία αυτήν την αδυναμία μας να συλλάβουμε ότι δεν είναι όλα εδώ και τώρα, ότι η αγροτική σύνταξη που δε δικαιούμαι και πήρα με εικονικά χαρτιά γιατί ξέρω την κυρα-Κούλα που είναι ΠΑΣΟΚ / ΝΔ ανήκει σε κάποιον ακτήμονα αγρότη.

Η μεσογειακή ανωριμότητα (αιώνια παιδιά των γονιών μας), βλάστησε και φούντωσε πάνω στον αυταρχισμό της πολιτικής και της κοινωνικής οργάνωσής μας και στον πείσμονα σολιψισμό της ορθοδοξίας μας ("όλοι στην Κόλαση, εκτός από εμάς" -- αλλά, Θε μου, όχι σε έναν Παράδεισο γεμάτο Σέρβους, Έλληνες και Ρώσους!). Είμαστε Έλληνες, μας ανήκει ο κόσμος. Πώς τολμάει να μην το καταλαβαίνει;

Με τη χλιδή, με την ευμάρεια αγορασμένη με τα λεφτά άλλων βαρύναμε, παχύναμε, μπαταλέψαμε, ακινητοποιηθήκαμε. Τζάμπα δε Χατ.

Μέρες του 2010, μέρος Β'

Ξεχάστε τα λεφτά και την οικονομία, για λίγο. Ξέρω ότι για πολύ δε γίνεται: άλλοι σύντομα θα πεινάσουν άλλοι (αυτοί που επωφελήθηκαν) "δε θα μπορούν να αντεπεξέλθουν σε κάποιες υποχρεώσεις που έχουν" ρε αδερφέ· ξέρετε, να βάψουνε το εξοχικό, να βαφτίσουν χλιδερά το μωρό του κουμπάρου, κτλ.

Σκεφτείτε το πραγματικό πρόβλημα, το ηθικό. Γνώρισα πρόσφατα έναν καθηγητή φιλοσοφίας άγγλο, ο οποίος έχει διδάξει Ηθική στην Ελλάδα και στην Κύπρο. Μου είπε για το πρώτο μάθημα Ηθικής που έκανε στην Ελλάδα. Περίμενε ότι βάση για τη συζήτηση θα ήταν η ηθική της Ορθοδοξίας, έχουν άλλωστε οι Εγγλέζοι την εντύπωση ότι είμαστε είτε θρήσκοι είτε υποψήφιοι αντάρτες δρόμων (όπως οι Ιταλοί λ.χ.). Μέσα σε 40 λεπτά μαθήματος είχε παραδώσει: η μόνη ηθική φιλοσοφία που αντιλαμβανόντουσαν και εφάρμοζαν όλα αυτά τα 19χρονα ήταν ο σολιψισμός και ο ατομικιστικός ωφελιμισμός: ηθικό είναι ό,τι ωφελεί εμένα.

Δεν έδωσα πολλή σημασία τότε.

Χτες μίλησα με τον κολλητό μου στο τηλέφωνο. Βρισκόταν σε παραζάλη, στα πρόθυρα αλλοφροσύνης. Ήρθε για την κηδεία της Παρασκευής και βρέθηκε, λέει, σε μια χώρα που όλοι ήταν οργισμένοι, αλλά μόνο κατά των ξένων και των πολιτικών.

Μου είπε επίσης ότι, φυσικά, οι άνθρωποι της κοπέλας ισχυρίζονται ότι η πυρπόληση ήτανε κανονικό λυντσάρισμα. Δεν ξέρω. Μπορεί, τι θα έλεγαν άλλωστε. Παράλληλα, δεν μπορώ να δεχτώ ότι όλοι όσοι κατεβαίνουν σε μια πορεία (όποια πορεία) είναι είτε αγνοί αγωνιστές είτε προβοκάτορες και πράκτορες.

Αυτό που ξέρω είναι ότι η ηθική μας είναι επιλεκτική. Πιστεύω ότι η επιλεκτικότητα αυτή είναι θέμα παιδείας και όχι αταβιστικής κουτοπονηριάς, αν και η κουτοπονηριά είναι χρησιμότατη αναλυτική κατηγορία όταν μελετάμε την ελληνική κοινωνία. Επίσης πιστεύω ότι πάντα φλερτάρουμε σαν κοινωνία με τον αυταρχισμό. Όταν σκοτώθηκε η Κανελλοπούλου ή o Καλτεζάς, όταν μπούκαραν τα ΜΑΤ στο Χημείο και έδειραν αλύπητα, όλοι πλην ελαχίστων ήθελαν ησυχία, νόμο και τάξη (οι νοικοκυραίοι, που λέγαμε): τοτε έφταιγαν λοιπόν η Κανελλοπούλου, ο Καλτέζας και οι καταληψίες: τα κωλόπαιδα! το βρωμόπαιδο που πήγε να σκοτώσει τον άνθρωπο! η πουτάνα η κνίτισσα! (ω της ειρωνείας)

Μετά ο κόσμος διχάστηκε: τα είδατε τα 50-50 των δημοσκοπήσεων για τον Δεκέμβρη του '08. Αν δεν ήτανε τόσο κραυγαλέες οι συνθήκες φόνου του Γρηγορόπουλου, θα είχαμε πολύ περισσότερες φωνές υπέρ του καημένου ανθρώπου του Κορκονέα, όχι μόνον αυτή του Κούγια.

Τώρα τι γίνεται; Τώρα που η ασφάλεια που πρόσφερε το κράτος δεν υφίσταται πλέον, τώρα που η τάξη και ο (εικονικά προσκυνούμενος) νόμος δε μας βολεύουν, ήρθε η ώρα να δικαιωθούν άλλοι: οι δολοφόνοι που πυρπόλησαν τη Σταδίου 23. Η πυρασφάλεια φταίει και ο καπιταλίστας ο πούστης που τους μάντρωσε (;) μέσα. Μόνο που δεν τους σκότωσε τους ανθρώπους ούτε κεραυνός, ούτε σεισμός, ούτε πτώση μαχητικού. Μόνο που οι τράπεζες ήτανε τίγκα με υπαλλήλους στο Κέντρο. Μόνο που κάποιοι πέταξαν μολότωφ.

Για χρόνια είχαμε μια καρικατούρα κράτους πρόνοιας. Βεβαίως αυτό το κράτος με έστειλε να σπουδάσω (να γίνω άνθρωπος) και έσωσε τον πατέρα μου από την τύφλωση και τον θάνατο. Ταυτόχρονα πλούτισε χιλιάδες εικονικούς συνταξιούχους αφήνοντας γεροντάκια να λιμοκτονούν, προίκισε με αστρονομικές συντάξεις χιλιάδες κοπρόσκυλα ΔΕΚΟ βάζοντας κόσμο να πουλήσει σπίτια γιατί βρέθηκε σε ανάγκη, επιδότησε βίλλες και αμάξια αγροτών και χρηματοδότησε βιοτεχνίες μαϊμού που έμειναν γιαπιά αφήνοντας δημόσια έργα μισοτελειωμένα και ατελή. Αλλά τα φράγκα τέρμα. Τώρα ξηλώνεται εντελώς αυτό το κράτος Πρόνοιας: αντί να επιδιορθώσω το πλυντήριο, το πετάω· αντί να φτιάξω τις σόλες, πετάω τα παπούτσια -- έτσι, στο πνεύμα της εποχής. Μόνον που εδώ μιλάμε για ζωές εκατομμυρίων Ελλήνων πολιτών. Μιλάμε για το (προε)ξοφλημένο μέλλον. Πάντως, μ' αυτά και μ' αυτά είμαστε πια κατά του κράτους και της νομιμότητας. Είμαστε υπέρ όποιου το μάχεται. Κι όποιον πάρει ο χάρος.

Σε ένα πράμα υπάρχει ουσιώδης διαφορά από τον καιρό της Σωτηροπούλου, του Καλτεζά και του Χημείου: υπάρχουν πια τόσα μάτια όσα κινητά με κάμερα, υπάρχουν τόσες φωνές όσα μπλογκ, τουίτερ, σκατά, φατά. Δεν μπορεί ο Ανδριανόπουλος και ο Μαρούδας και ο Ρωμαίος να μας λένε ό,τι θέλουν. Κάτι είναι κι αυτό.

Στο μεταξύ, Griechenland soll sich ins Knie ficken.

Τι πρέπει να κάνουμε

Πρώτον, να βρεθούν, να συλληφθούν και να δικαστούν οι δολοφόνοι. Γιατί αυτοί είναι οι δολοφόνοι, ούτε οι πολιτικοί, ούτε τα κόμματα, ούτε ο Βγενόπουλος, ούτε το Κεφάλαιο.

Δεύτερον, να μηνυθεί όποιος είναι υπεύθυνος για την έλλειψη πυροπροστασίας και πυρασφάλειας στην καμένη τράπεζα. Για φόνο εξ αμελείας, συν τοις άλλοις.

Τρίτον, να μην ξεφουσκώσει ως μια ευκαιριάκη συσπείρωση για να σώσουμε τον κώλο μας η ομοψυχία των 125.000 της χτεσινής πορείας: πάνω της να χτιστεί επιτέλους κοινωνική αλληλεγγύη. Ας μείνουμε έτσι, γιατί έτσι θα πρέπει να μείνουμε μπροστά στην και προδιαγεγραμμένη και πλέον αναπόφευκτη οικονομική διάλυση. Ας χάσουμε τα λεφτά μας, αλλά ας στηρίξουμε όσους πραγματικά θα πεινάσουν. Ας χάσουμε τα λεφτά, ας σώσουμε τα υπόλοιπα. Στη φτώχεια ας υπάρξει ομοψυχία.

Αυτά τα παιδικά αλλά ειλικρινή.

Όλη η ζωή μια μέρα

Το πρόβλημά μας είναι πρωτίστως (όχι μόνο) ηθικό και είναι πρόβλημα του λαού, της κοινωνίας. Τα υπόλοιπα έπονται.

Δραπετεύω από το κέντρο με μετρό. Μούτρα αγριεμένα. Στον σταθμό Αττική κάτι λεβέντες καπνίζουν. Μια βουλγάρα υπάλληλος (και βουλγάρα και γυναίκα) τους ζητάει να τα σβήσουν. Κουραδομαγκιά, σαρκασμός, 'ξυπνάαααδες. Τα σβήνουν πετώντας τα κάτω. Η υπάλληλος επισημαίνει ότι ρύπαναν το δάπεδο. Κουραδομαγκιά, σαρκασμός, 'ξυπνάαααδες. Φεύγει. Σηκώνουνε τις γόπες και τις ξανανάβουν. Ξανά παρατήρηση, πάντα ευγενικά και με αιτιολόγηση. Τίποτε.

Ένας γκριζομάλλης, αριστεροφανής, λεβέντης με μεγάλη μύτη ανάβει κι αυτός τσιγάρο. Ξανά η ίδια φάση: κανονισμοί, νόμοι, όροι λειτουργίας του ΗΣΑΠ. Κάποιος ρωτάει φωναχτά αν οι νόμοι ισχύουν για τους κλέφτες. "Αν ενοχλείται έστω κι ένας, το σβήνω", λέει τελικά ο γκριζομάλλης αριστεροφανής λεβέντης.

"Ενοχλούμαι εγώ", λέω δυνατά. Το σβήνει. "Εδώ σας πιάνει το αντεξουσιαστικό και το επαναστατικό μένος;" ρωτάω. Ο τύπος με κοιτάει λες και είδε τη Μέδουσα, η έκφρασή του είναι σχεδόν αστεία. "Φίλε, το θεωρητικοποιείς", μου λέει. Μετά ένας χοντρός με καδένα και κεφάλι ξυρισμένο, λίγο Essex boy, βγάζει γκαρίζοντας στη βουλγάρα κυρία και σε έναν συνάδερφό της έναν λόγο σκέτη Σπυριδωνιάδα-Αδωνιάδα: "Έφαγα δακρυγόνα, ο σταθμός είναι υπαίθριος, πλήρωσα εισιτήριο, γιατί αργεί το τρένο, τι σε νοιάζει εσένα, δεν υπάρχουνε νόμοι, δε θα μου πείτε τι θα κάνω..."

Φεύγω και πάω στην άλλη άκρη της αποβάθρας. Τα υπόλοιπα από γραπτά μηνύματα στέλνω από το τρένο στη συμβία:

14.45 Είναι ξοφλημένος αυτός ο τόπος. Ο κόσμος είναι μισητός. Όλοι πουλάνε μυαλό.
14.49 Είμαι έξω φρενών. Η αμορφωσιά έχει απτά καθημερινά αποτελέσματα. Είναι βόθρος αυτή η χώρα. Δυστυχία.
15.02 Νέος ελληνικός πολιτισμός: η σύνθεση ασυδοσίας, αμορφωσιάς κι αυταρχισμού.
15.13 Να και τα κουφάρια του ΟΑΚΑ, που θα ενθαρρύνανε τον λαϊκό αθλητισμό.

Βρίσκω τον Κ. Μαθαίνουμε για τους νεκρούς και αναστατωνόμαστε. Τα υπόλοιπα σε μηνύματα από το ταξί για σπίτι στη συμβία:

17.58 Ο ταρίφας βρίζει μια οδηγό. Μου έρχεται να βάλω τα κλάματα μέσα στο ταξί.
18.03 Πώς ζουν έτσι ρε γαμώτο. Σήμερα ο Κ για πρώτη φορά με μακάρισε που δεν είμαστε εδώ.
18.13 Εφιάλτης: αναπηρικά καροτσάκια μπλοκαρισμένα, σκυφτοί γέροντες χαμένοι, μηχανάκια περνάνε ξυστά από παιδάκια.

Απολαύσεις που πρέπει να απολαύσεις

Παρακολουθώ τον Παπακωνσταντίνου να εξαγγέλλει τα μέτρα, είναι σαν να βλέπω πολεμικό ανακοινωθέν. Κάπως έτσι πρέπει να ένιωθαν οι Γάλλοι το 1939 κολλημένοι στα ραδιόφωνα τους: ότι τα επόμενα 5 χρόνια πάνε περίπατο.

Δε θέλω να μιλήσω γι' αυτά, γίνεται εδώ μια ενδιαφέρουσα κουβέντα. Θέλω να μιλήσω για τις απολαύσεις, με αφορμή αυτό:

οι αντιλήψεις για το τι σημαίνει απόλαυση προσανατολίσθηκαν, πάλι, μαζικά στα πρότυπα των προηγμένων καταναλωτικών κοινωνιών [πρόκειται για πρότυπα που έχει ένα μεγάλο ποσοστό Ελλήνων στο μυαλό του, όχι ότι υπάρχουν στ’ αλήθεια] , έτσι ώστε η απόσταση απ’ αυτά να γίνεται από τους πλείστους αισθητή ως στέρηση. Έτσι η διάσταση ανάμεσα σε απόλαυση και απόδοση έγινε εκρηκτική

Δεν είμαι ιστορικός και δεν ξέρω πολλά για το θέμα αλλά προβληματίστηκα για τη σχέση του Έλληνα με την απόλαυση.

Κάποτε έγραψα για αυτό που νόμιζα ότι είναι ίδιον της ελληνικής αριστεράς, ένα έντονο σφίξιμο κι ερύθημα, [μια] σφοδρή αδυναμία να χαρεί, "να τελειώσει και να το φχαριστηθεί". Κάποια άλλη φορά είχα μιλήσει για την κλάψα και την πόζα που χαρακτηρίζουν την ελληνική διασκέδαση και την ελληνική ζωή γενικότερα.

Όπως είπα, δεν είμαι ιστορικός. Ούτε ανθρωπολόγος. Ούτε τίποτε. Βασίζομαι λοιπόν στις δικές μου παρατηρήσεις και στις παρατηρήσεις άλλων. Θυμάμαι λ.χ. αυτό, του Κουκουζέλη:

Η μάνα μου, έτσι και την έπιανες να ευχαριστιέται, στραβομουτσούνιαζε. Ανήκε σε μια γενιά (σε μια τάξη; φάση μιας τάξης; τοπικό χαρακτηριστικό μιας τάξης;) που θεωρούσε ντροπή τη χαρά. Οι αδελφοί έπρεπε να παντρέψουν τις αδελφές, να φτιάξουν όλοι οικογένειες, κατά προτίμηση με πεντακόσια παιδιά η κάθε μία, και μετά όλοι μαζί να γηροκομήσουν τους γονείς, αν τα κατάφερναν οι δόλιοι να γεράσουν. Το φαγητό δεν ήταν χαρά. Αν ήταν νόστιμο, ήταν γιατί το παιδί έπρεπε να ξεγελαστεί και να παχύνει, αφού ο γιατρός το είχε χαρακτηρίσει ελλιποβαρές, ήταν νόστιμο για να κλείσουν τα στόματα των αδελφάδων του συζύγου. Η εφημερίδα για να ξέρει τι την περιμένει. Κατάφερε να σπουδάσει για να εξισορροπήση το γεγονός ότι θεωρούσε τον εαυτό της "ασχημόπαπο". Πήγαινε θέατρο, έβλεπε κινηματογράφο ή άκουγε μουσική για να πάρει δυνάμεις για αύριο. Τίποτα δεν υπήρχε αφεαυτού. Η χαρά σήμαινε ότι είχες χρόνο για χάσιμο.

Έχω γενικά την εντύπωση ότι η καθαρή απόλαυση, πείτε την "χαρά" αν θέλετε, είναι είτε ντροπή είτε πηγή αμηχανίας για τους Έλληνες. Λέω "πείτε την "χαρά" αν θέλετε", για να ξεκαθαρίσω (χμ) ότι δεν εννοώ μόνο τις ερωτικές απολαύσεις, οπότε θα σπεύσετε να πετάξετε κάτι περί ιουδαιοχριστιανισμού και θα καθαρίσετε. Μιλάω για οποιαδήποτε απόλαυση: ένα καλό φαγητό, ένα βιβλίο, ένα καλοφτιαγμένο έπιπλο, ένα τραγούδι, μια εκδρομή στη θάλασσα...

Παρατηρήστε πώς οι Έλληνες τείνουμε να καπακώνουμε την απόλαυση: ένα ζευγάρι που καλοπηδιέται θα σου μιλήσει λ.χ. για τα επαγγελματικά του βάσανα μέχρι δακρύων (όχι ότι απόλαυσα έστω και μια φορά τις περιγραφές επιδειξιολογούντων), μια ωραία βραδιά στην ταβέρνα με θυμοσοφικές αντιφωνήσεις "τι είναι ο άνθρωπος", "δε βαριέσαι", "άααααααϊχ, στην ψυχούλα σου, αδερφέ μου", "σήμερα είμαστε αύριο δεν είμαστε", "σκόνη, καπνός Θρασύβουλας" κτλ. Δε θέλουμε να φανούμε ότι απολαμβάνουμε κάτι. Κι αν φανούμε απολαμβάνουμε κάτι, θα σπεύσουμε να μετριάσουμε την εντύπωση με κάτι αντιστικτικά σκοτεινό, με ένα βλέμμα που θα στραφεί απότομα προς το κενό και θα μείνει εκεί για λιγάκι, με μια κουβέντα στωική και ίσως πεισιθάνατη. Άλλη μέθοδος αντιμετώπισης της απόλαυσης, η πρακτική, είναι αυτή που σκιαγραφεί παραπάνω ο Κουκουζέλης. Αντίθετα ο πόνος είναι καθαρός, μπορεί να εκτίθεται ελεύθερα.

Νομίζω λοιπόν ότι η έλλειψη χορού στα κλαμπ, η έλλειψη γαστρονομικής απόλαυσης στις χιλιάδες τρισάθλιες ταβέρνες, η έλλειψη ή η απόκρυψη πάθους πάνω στα κρεβάτια, καναπέδες, πίσω καθίσματα, χορτάρια, αχυρώνες, η έλλειψη αναψυχής στην εκδρομή, η απουσία μουσικής απόλαυσης στις συναυλίες κ.ο.κ. έγινε θεσμός εδώ και 25ετία και εξομαλύνθηκε όπως υπαινίχθηκα με το παράθεμα στην αρχή: η προσδοκία της απόλαυσης αντικαταστάθηκε από την επίδειξη της κατανάλωσης.

Σε άλλες κοινωνίες η κατανάλωση είναι μιας μορφής απόλαυση, ή κάτι που επιτείνει την απόλαυση, ή ένα σημάδι στάτους που συνοδεύει απλώς την απόλαυση. Εμείς, νομίζω, υποκαταστήσαμε την απόλαυση με την επίδειξη της κατανάλωσης. Συνεπώς, το σέξι ντύσιμο υποκαθιστά το σεξ και ούτε το προοιμιάζει, ούτε το προκαλεί. Το ακριβό, συγγνώμη "καλό", εστιατόριο δε χρειάζεται να έχει καλό φαγητό. Η εκδρομή γίνεται άριστη αφορμή επίδειξης των δυνατοτήτων και της γκατζετοσύνης του νέου μας αμαξιού. Στη συναυλία πάμε μόνο για να δούνε παπούτσια, τσάντες, γραβάτες και ρούχα. Πίνουμε ποτά κουλ κι όχι που μας αρέσουν. Και πάει λέγοντας: κάνουμε ότι απολαμβάνουμε ενώ απλώς ποζάρουμε και επιδεικνύουμε κάτι, συνήθως χρήμα.

Ταυτόχρονα, λόγω του συστήματος παιδείας που έχουμε εδώ και 170ετία, δεν έχουμε έτσι κι αλλιώς περάσει τη βασική εκπαίδευση στην απόλαυση κάθε λογής απολαύσεων, π.χ. της μουσικής.

Ποζεράδες και καταναλωτές, δεν απολαμβάνουμε και πολλά.

Μπόχα και δυσωδία

Καιρό είχε να με βάλει σε κίνηση ένα κείμενο μπλογκικό. Διάβασα λοιπόν αυτό:

Η βόλτα επίσης ψιλοανάγκαζε τον κόσμο να είναι καθαρός. Η πλειοψηφία του κόσμου έκανε μπάνιο σε σκάφη Σάββατο βράδι. Οικογενειακώς. Αλλά υπήρχαν πολλοί που δεν είχαν τουαλέτα, κι άλλοι τόσοι που δεν είχαν ζεστό νερό, εννοώ γκαζιέρα, και πλένονταν αραιότερα. Ισαμε μιά φορά τον μήνα. Κάτι ταλαίπωροι με λευκά στιβάλια και με μαντίλια στο κεφάλι ήταν Κρητικοί ζωοκλέφτες που τους είχαν επιβάλει εξορία στα μέρη μας, κι αυτοί ζούσαν χωρίς καμία υγιεινή. Μερικές φυλές (έτσι τους λέγαμε τότε τους διαπολιτισμένους) έκαναν μπάνιο τελετουργικώς Πάσχα και Χριστούγεννα. Πληθος παιδιών στην βόλτα ήταν από χωριά που δεν πήγαιναν με τα πόδια στο σπιτικό τους την Κυριακή (ΚΤΕΛ υπήρχε, αλλα η συγκοινωνία ήταν από μία έως τρείς φορές την εβδομάδα, κυρίως Πέμπτη που είχε παζάρι). Αυτά ζούσαν σε δωμάτια ανά τρία ή τέσσερα, πάλι χωρίς τουαλέτα, παρεκτός και έμεναν σε θείους. Ηταν σύνηθες στις αυλες να υπάρχει μία τουαλέτα έξω, αντί πόρτα μιά κουβέρτα και απαγόρευαν στα παιδιά τους να αφοδεύουν εκεί, οπότε οποιαδήποτε ώρα κάθονταν στις αυλές των σπιτιών τους και μετά χάζευαν την πράσινη μύγα, που γράφει και ο ποιητής.

Η βρωμιά δημιουργούσε κινήσεις του σώματος. Καθώς δεν υπήρχαν σλιπάκια, αλλα βρακοζώνια (το σλιπ "Ατθίς" εμφανίστηκε κοντά στο 1958, μαζί με το τσιγάρο φίλτρο, το νεσκαφέ και τα απορρυπάντικά Ρεφλέξ και Κλινέξ) οι εφηβικές παρέες περπατώντας, ενοχλούνταν από τον ιδρώτα τους ανάμεσα στα σκέλια και έκαναν μιά εντυπωσιακή κίνηση απομάκρυνσης των μηρών μεταξύ τους, απλωνοντας σαν τα χασαπόσκυλα το πόδι ολόκληρο στον αέρα λοξώς, γιά να ξεκολλήσει το άνω μέρος του μηρού από τα αιδοία. Κι επειδή ήταν πολύς ο κόσμος, και φοβόντουσαν οι πάντες τον ήχο και την κραυγή "α, ο κλανιάρης", οι πορδές ξαμολιούνταν στα δύο πέρατα της βόλτας, στο Χαζνέ και στη διασταύρωση προς παλιά αγορά, όπου στην άλλη πλευρά δεν υπηρχε κόσμος, άρα και μάρτυρας. Σε αυτά τα δύο μέρη, μύριζε ο αέρας χαρακτηριστικά.

Αυτό λοιπόν το κείμενο μού έκανε πάρα πολλή εντύπωση και το σκεφτόμουν ολόκληρο το σαββατοκύριακο, ακόμα ένα σαββατοκύριακο δουλειάς. Μου θύμισε κάτι που είχα γράψει εδώ:

Όταν έφτασαν οι παππούδες μου στα Φάρσαλα το 1923, όπου τους έστειλε το κράτος γιατί τους θεώρησε γεωργούς κι είχε και γη καβάτζα εκεί, έτρεξαν να πιούνε νερό στην πηγή της πλατείας. "Ούι μάνα μ', κοίτα, πίνουν νερό οι αούντηδες" έλεγαν οι ντόπιοι. Επίσης ισχυρίζονταν ότι οι γυναίκες των τουρκόσπορων πλένονταν κάθε μέρα για να "βγάλουν τ' Άγιο-Μύρον από πάνω τους" κι ότι γδυνόντουσαν πριν πέσουν στο κρεβάτι γιατί ήταν "παστρικιές".

Σκεφτόμουνα λοιπόν την ηπειρωτική Ελλάδα πριν το '60, έναν κόσμο που κόλλαγε απαίσια, που η λέρα έκανε στρώσεις πάνω σου, όπου οι πολλές και γερές, αλλά μοιραία ματαιόπονες, μπουγάδες ήταν ο μόνος τρόπος να μη βρωμάς σαν ξεχασμένη ψαροκασέλα.

Πρώτα-πρώτα κατάλαβα πώς ένας τέτοιος κόσμος έχει πολύ διαφορετική άποψη για τον έρωτα από εμάς: δεδομένων των εκκρίσεων, της παρατεταμένης απλυσιάς και της τοπικής ή γενικής τριχοφυίας, τα προκαταρκτικά, τα χάδια, τα γλειψίματα, πιασίματα, τριψίματα και γενικά τα πολλά κόλπα και οι λιγωμένες τεχνικές ήταν εκτός μενού και για πολύ πολύ πρακτικούς λόγους. Δε θέλω να επεκταθώ, μεγάλα παιδιά είμαστε, αλλά φανταστείτε προφανέστατα λ.χ. τον στοματικό έρωτα στα παραπάνω συμφραζόμενα: οπωσδήποτε εκτός συζήτησης, εκτός από περιπτώσεις οξείας ιγμορίτιδας ή βαριού συναχιού. Ξαφνικά αντιλήφθηκα γιατί οι παστρικιές που λέγαμε, ιδίως στις πόλεις, πρόσφεραν εμπειρία τόσο ξεχωριστή και ζηλεμένη: όχι μόνο γιατί η πατριαρχία ευνούχιζε τις γυναίκες (που τις ευνούχιζε, αδιαμφισβήτητα) αλλά γιατί αλλιώς ζυγώνεις μια γυναίκα που μυρίζει σαπούνια, αρώματα και άγνωστα χημικά (π.χ. περμαγγανάτο), αλλιώς μια κακομοίρα που πλένεται μια φορά τη βδομάδα και αν. Φυσικά, οι μη εκδιδόμενες γυναίκες της υπαίθρου δεν είχαν, ως συνήθως, καμμιά επιλογή: ή θα έπαιρναν τον άπλυτο ή τίποτα. Δεδομένου ότι ο άπλυτος τις έβαζε σε έναν ατέλειωτο κύκλο εγκυμοσυνών (όχι όλων με ευτυχή κατάληξη), ξαφνικά καταλαβαίνω γιατί το σεξ ήτανε τόσο ελάχιστα θελκτικό για εκείνες.

Μετά πήγα λίγο παρακάτω. Είναι γνωστό ότι οι μουσουλμάνοι στις μεν πόλεις τρέχανε στα λουτρά και στα χαμάμια, όπως και οι χριστιανοί άλλωστε. Στην ύπαιθρο πάλι είχανε τουλάχιστον τους τελετουργικούς καθαρμούς πριν την προσευχή για να βελτιώνουν και την προσωπική τους υγιεινή (εκτός από την τελετουργική τους καθαρότητα) σχεδόν καθημερινά. Οι Καραγκούνηδες, οι γλίτσηδοι, οι μπαγιάτηδες, οι "ντόπιοι" (όλοι περιφρονητικοί όροι που χρησιμοποιούσαν οι πρόγονοί μου οι τουρκόσποροι -- τα έχει πει ήδη ο Ηλίας Πετρόπουλος), αυτοί που περιγράφει ο Πετεφρής, άραγε έχασαν την επαφή με το πλύσιμο μέσα στον αντιμουσουλμανικό-αντιτούρκικο πυρετό του 1821-1913, καθώς η Τουρκία και και τα συνήθεια της αποτραβιόντουσαν από τη Βαλκανική; Δεν ξέρω, αφού από την άλλη έχεις π.χ. τις Εβραίες της Σαλονίκης, που (αν δώσω βάση στον παππού) μοσχοβολούσαν, ακόμα κι οι φτωχές. Δεν ξέρω, μακάρι να υπήρχε κανα βιβλίο να διαβάσω σχετικά.

Αναρωτιέμαι γενικά πότε σταμάτησαν οι Ελλαδίτες να πλένονται. Οι φτωχοί Ελλαδίτες της υπαίθρου. Η έλλειψη ζεστού νερού δεν είναι ιδιαίτερα πειστικό επιχείρημα: προκειμένου να πλένονται κανονικά, ο τουρκόσπορος παππούς στο χωριο (ο άλλος) έκαιγε πολύτιμα ξύλα θέρμανσης για να ζεσταίνει τον χειμώνα νερό στο "βαρέλι" -- κάτι που του το αναγνώριζαν και διάφορες περιπλανώμενες κομπανίες ανταρτών από το 1946 μέχρι το 1949. Για πιο πίσω δεν ξέρω.

Πολυσφαιρικά πολυκλισέ -- ασκήσεις ύφους

Γυναικών σύναξη: χτύπησε κόκκινο το... άρωμα γυναίκας.

Η κούραση των ελληνικών μέσων, η χαζαμάρα, η προχειρότητα, η ευκολία.

Η διαχρονική έννοια της παραδοσιακής κοινότητας, όπως εγγράφεται στο DNA της φυλής μας και μετουσιώνεται σε τέχνη, αντιμέτωπη με τον ψυχρό ορθολογισμό, τη χολυγουντιανή ρηχότητα και τον αμερικανικό διδακτισμό.

Η αβελτηρία της ελληνικής "σκέψης", η χαζαμάρα, η προχειρότητα, η ευκολία.

(Ένα τρίτο με αθλητικά ας το συμπληρώσουνε στα σχόλια όσοι τα παρακολουθούν.)

Eine deutsche Kindergeschichte

Χτενισμένα αποσπάσματα από τσατ με φίλο, αφού κατάφερα απόψε να δω τη Λευκή Κορδέλα του Haneke. Ο φίλος μου έχει χαρακτηρίσει την ταινία "Ψυχρή αλλά όμορφη. Όμορφη αλλά ψυχρή."

Ξέρεις ποιο είναι το θέμα; οι Έλληνες ταυτίζουμε τον πόνο με την κραυγή, το σοκ, τη λαβωματιά. Ο πραγματικός πόνος είναι μετά: το μούδιασμα, η βουβαμάρα, η μοναξιά, η απουσία, το πρωινό ξύπνημα λίγο πριν συνειδητοποιήσεις ότι κάποιος ή κάτι λείπει. Οι μεσογειακοί προτιμούμε να ξεχνάμε, κι όταν πρέπει να μιλήσουμε για πόνο μιλάμε για σκουξιές και κραυγές˙ οι βόρειοι κάθονται και τα σκέφτονται αυτά (λ.χ. το μούδιασμα, η βουβαμάρα, η μοναξιά, η απουσία κτλ.), γι' αυτούς αυτά είναι ο πόνος.

[...]

Τελικά είναι πολύ δύσκολο να μιλήσεις για τον πόνο. Το σεξ είναι τελικά εύκολο: εισάγεις λίγη αμηχανία, λίγη ενατένιση του ενός από τον άλλο και πάει η "πορνογραφική" ματιά περίπατο -- εξού και το σουξέ που έχουνε πια οι ερασιτεχνικές και οι ψευδοερασιτεχνικές τσόντες. Αλλά για τον πόνο πώς μιλάς;

θυμήσου τη σκηνή με το παιδάκι που ρωτάει την αδερφή του τι είναι θάνατος. Η σκηνή αυτή είναι επίδειξη δεξιοτεχνίας και ισορροπίας από τον Χάνεκε γιατί είναι 99,9% σίγουρο ότι θα σου βγει βασιλάκης καΐλας. Ο τύπος πετυχαίνει το 0,1%.

Κ: μωρέ Καϊλας δεν είναι, αλλά είναι και στο άλλο άκρο

[...]

Θέλετε ιταλιάνους με φανελάκια να γκαρίζουνε τρώγοντας μακαρόνια πάνω στη φορμάικα.

Κ: Έτσι: φανελάκια γεμάτα κηλιδες σάλτσας.

Οι Κασσάνδρες θα διαψευστούν

Αμήν Παναγίτσα μου.

Ακολουθεί απόσπασμα ιμέιλ μου σε φίλο με διορθώσεις και μικροπροσθήκες:

Εννοείται ότι η κυβέρνηση (που θα μπορούσε να εξελιχθεί στην καλύτερη μεταπολεμική εάν ο Πάγκαλος ξεκουμπιζότανε για κανα σπα μέχρι το 2020) θα αντιμετωπίσει τρομακτικά προβλήματα. Φοβάμαι πάρα πολύ την πιθανή έξωση από την ευρωζώνη: τότε και θα γίνουμε υπο-Βουλγαρία και θα πανηγυρίζουμε σαν ηλίθιοι που θα ξαναμπορούμε να υποτιμήσουμε ανδρεοπαπανδρεϊκά το νόμισμα (ώστε να μην αλλάξει τίποτα).

Ο Παπανδρέου είναι διστακτικός γιατί από τον καιρό του αλιτήριου πατέρα του (και με εξαίρεση τον γνήσια και εντελώς γκάου, με την καλή αλλά και με την πολύ κακή έννοια, Σημίτη) όλοι κυβερνάνε με γνώμονα μόνο το πολιτικό κόστος. Το οποίο θα είναι και αναπόφευκτο και καταιγιστικό, αφού ο κόσμος θα στενάξει.

Τα πράγματα χειροτερεύουν και για την κυβέρνηση αλλά, κυρίως, για τη χώρα και επειδή ο κόσμος (να πω "ο λαός";) αντιδράει με τρεις τρόπους που δείχνουνε ότι από τη δεκαετία του '70 έχουμε πισωγυρίσει σε πολιτικό πρωτογονισμό (και πάλι "ως λαός"):

α. Είμαστε πεπεισμένοι ότι φταίει κάποιος άλλος: λ.χ. οι Γερμανοί ή οι πλούσιοι. Οι Γερμανοί δε θέλουνε να χαρτζιλικώσουν ένα κράτος που λέει ψέματα για τους δείκτες της οικονομίας του από (τουλάχιστον) τα τέλη της δεκαετίας του '90. Κι εμείς αυτό θα κάναμε εάν, λ.χ. μας ζητούσε η Αλβανία να τη στηρίξουμε. Επίσης, δε φταίνε μόνο οι πλούσιοι: είπαμε, η διαφθορά και η κακοδιαχείριση είναι πια πλήρως μαζικοποιημένες και εκλαϊκευμένες, όπως και η παραοικονομία. Συνυφασμένη με αυτή την πεποίθησή μας (ότι φταίει άλλος) ειναι κι ότι τελικά κάποιος (άλλος) θα μας ξελασπώσει.

β. Κανείς, βεβαίως, δε θέλει να αλλάξει τίποτα στη σπάταλη και υψηλού κόστους ζωή του. Η λογική της θυσίας για το κοινό καλό (που προϋποθέτει συλλογικότητα και αλληλεγγύη μπλα-μπλα-μπλα) απλώς δεν υπάρχει. Άλλωστε όλοι μας είμαστε πολύ έξυπνοι και γι' αυτό κανείς δε θέλει να πιαστεί κορόιδο

γ. Εδώ και μια δεκαετία ήδη πραγματικά υποφέρει πολύς κόσμος. Όταν όσοι υποφέρουν εξαθλιωθούν, θα εξεγερθούν (ελπίζω), αλλά οι υπόλοιποι απλώς θα τους φερθούν όπως φέρθηκαν επί Χούντας, όπως γενικά ξέρουν: παγερά, με εχθρότητα και αποστροφή, κοιτώντας τη δουλειά τους. Κάτι είχε πει κάπου ο Ξυδάκης για εμφύλιο (αλλά το απέκλεισε απευχόμενός το).

Όπως βλέπεις, έχω στ' αλήθεια φρικάρει. Πολύ.

Χοντρά δάχτυλα και μεμονωμένα περιστατικά

Οι Αμερικάνοι έχουνε τον Θείο Σαμ, οι Βρετανοί την Μπριτάνια, οι Γάλλοι το ξέκωλο τη Μαριάν. Εμείς δεν ξέρω τι έχουμε. Πάντως πρέπει να είναι άντρας (οπωσδήποτε), λίγδας, με πονηρό βλέμμα και με πολύ χοντρά δάχτυλα. Ας τον πούμε Νικηφόρο-Αλέξανδρο (κατά το πάλαι κολωνακιώτικο και νυν πανελλήνιο χούι να δίνουμε στα παιδιά δύο ονόματα, αμφότερα στομφώδη κι ανυπόφορα, κατά προτίμηση).

Τα χοντρά δάχτυλα είναι πρακτικά. Δε βοηθούν όταν παίζεις πιάνο, αλλά αυτά είναι για πούστηδες, ξενέρωτους και γεροντοκόρες. Τα χοντρά δάχτυλα όμως είναι χρήσιμα όταν θες να κρύβεσαι από πίσω τους. Όταν λόγου χάρη θες να πείσεις όλον τον κόσμο ότι δεν είσαι κοπρόσκυλο που δεν παράγει τίποτα και που τρώει και πίνει και αγοράζει σαλοτραπεζαρίες με δανεικά. Όταν θες να πείσεις τον πλανήτη για το αθληταράδικο DNA σου φτιάχνοντας πρωταθλητές με αναβολικά ενώ οι λοιποί παχυσαρκούν και αθλούνται μόνο κρατώντας το κινητό πλάι στο αυτί τους. Όταν περνιέσαι για λαός εραστών αντρών κι ερασμίων γυναικών παρά... Όταν θες να επιμένεις ότι ο αντισημιτισμός και ο ρατσισμός σου -- οι βασικοί τρόποι με τους οποίους το σχολείο σου επί 170 χρόνια σου φτιάχνει εθνική συνείδηση, μαγαρίζοντας τη χαρά του να μπορείς να αυτοαποκαλείσαι Έλληνας ίσως αμετάκλητα -- είναι μεμονωμένα περιστατικά.

Έτσι, κρυβόμαστε πίσω απ' τα χοντρά μας δάχτυλα. Ο Τούρκος και ο Εβραίος είναι οι εχθροί μας, ο Γύφτος κλέφτης και μίασμα που περπατάει, ο Βούλγαρος ζώο πίσω από το Παραπέτασμα, οι υπόλοιποι όλο και καποιο κουσούρι έχουν. Έτσι μεγάλωσα εγώ στην Αθήνα, ανάμεσα στους τριχωτούς αριστερούς και τις τριχωτές αριστερές, κατά τη διάρκεια της Μεταπολίτευσης και του παπανδρεϊκού ΠΑΣΟΚ και της σύντομης νεορθόδοξης παλινόρθωσης. Μάλλον όμως μόνον εγώ τα θυμάμαι. Μεμονωμένο περιστατικό είμαι κι εγώ. Τουλάχιστον δεν έχω χοντρά δάχτυλα. Κοντά τα έχω.

Αυτοβιογραφισμός

Προσπαθώ να μη γράψω αυτό το ποστ εδώ και τρεις βδομάδες. Έγραψα άλλα. Έβαλα τη Σάσα Μπάστα. Αλλά αυτό το ποστ μου έχει σβερκωθεί και με χρησιμοποιεί ως μέντιουμ για να το απαγγέλλω σε κόσμο που συναντώ. Πράγμα που είναι ντροπή: δεν μπορεί να είμαι το φερέφωνο ενός ποστ. Οπότε το ξεφορτώνω εδώ, όπως η μπετονιέρα το τσιμέντο, να ξεμπερδεύω και μ' αυτό.

Όταν έφτασα στην Κύπρο το 2002, δεν ήθελα με τίποτα να φύγω από την Αγγλία. Τελικά τυχερός στάθηκα, αφού η Αγγλία συνεχώς ανευρίσκει κι εφαρμόζει ευρηματικές μεθόδους αυτοκαταστροφής και αυτοξεχαρβάλωσης.

Όταν έφτασα στην Κύπρο το 2002 μου ήρθε να πεθάνω. Κάποιους λόγους τους υπαινίχθηκα πριν δύο χρόνια αλλά το πώς και το γιατί δεν έχει σημασία, δεν είναι το θέμα μας η Κύπρος. Ήρθα στην Κύπρο και λιγουρευόμουνα την Ελλάδα.

Λιγουρευόμουνα μια χώρα που ανέβαινε. Εντάξει, πάντα με τον ακανόνιστο ελληνικό λόξυγγα που σε ρίχνει από το ποδήλατο αλλά σε γενικές γραμμές ανέβαινε. Η μεγάλη γκρίζα-μπεζ μάζα στον χάρτη (οι πρώην χώρες του Παραπετάσματος, ντε) και η πυκνή γκρίζα-μπεζ θολούρα του παπανδρεϊκού πατριωτισμού-ομφαλοσκοπισμού που μας χώριζαν από την υπόλοιπη ΕΕ φαίνονταν να συρρικώνονται. Οι Αθηναίοι θα έχαναν για λίγο τη διαρκή τους κακομουτσουνοσύνη, αφού η Ελλάδα ετοιμαζόταν για τους Ολυμπιακούς (που, για όσους γκρινιάζουν και κλαίνε τη χαμένη παρθενιά των ατάραχων νάιντιζ, ήτανε μια απέραντη τρελή αλλά όμορφη γιορτή) και έμπαινε στο ευρώ. Καινούργια πράγματα ανέβαιναν, γειτονιές, κινήσεις, εθελοντισμοί, κινήματα, κουνήματα, υδροπλάνα για Γιάννενα, Πάτρα και Κέρκυρα, καινούργιες ιδέες, καινούργια έντυπα. Οι μετανάστες κυκλοφορούσαν πια χορτάτοι και καλοντυμένοι στους δρόμους -- τουλάχιστον η πρώτη γενιά, οι Πόντιοι και οι Αλβανοί που είχαν αφιχθεί δέκα χρόνια πρωτύτερα. Ήτανε καταδίκη να είσαι μακριά από την Ελλάδα, στην περίπτωσή μου, μακριά από την Αθήνα. Εξορία. Κόμης Μοντεχρίστος.

2010. Οχτώ χρόνια μετά, πέντε από τα οποία υπό τη διακυβέρνηση του Αρχιμπουνταλά. Η γνώμη μου για την Ελλάδα σήμερα είναι γνωστή, έχετε σιχαθεί να τη διαβάζετε. Στο μεταξύ η Κύπρος (που δεν είναι το θέμα μας) μπήκε στην ΕΕ (το 2004). Μέσα σε έξι χρόνια εκμεταλλεύθηκε πλήρως τις ευκαιρίες που της έδωσε η ένταξη και μεταμορφώνεται από ένας καφρότοπος στις παρυφές της Μέσης Ανατολής στην Εσθονία της Μεσογείου: νέες υποδομές, ανέλπιστα ανοίγματα, σοβαροί πειραματισμοί, έμφαση στις τέχνες, ακόμα και κοινωνική αλλαγή -- ακόμα και αλλαγή στη νοοτροπία (που υποτίθεται ότι συνοψίζει την ελληνική κακοδαιμονία). Mutatis mutandis, η Κύπρος μεταλλάσσεται σε κάτι αντίστοιχο της Ελλάδας του 2010, όπως τη φανταζόμασταν το 2004. Δε θα επεκταθώ.

Ένα θα πω: σε μια χώρα που δεν έχει συγκοινωνίες (λόγω δεκαετιών καφρίλας και νεοπλουτισμού), αποφάσισαν ότι ήρθε η ώρα οι πόλεις να αποκτήσουν τζάμπα ποδήλατα (ναι, α λα Άμστερνταμ, Παρίσι, Βαρκελώνη), θυμήθηκαν ότι μέχρι πριν 30-40 χρόνια όλοι με ποδήλατα κυκλοφορούσαν. Κι έφεραν τον Ολλανδό που είναι επικεφαλής στο Άμστερνταμ του συστήματος για να τους πει πώς γίνεται. Ξέροντας τους Ελληνοκύπριους (πια), είμαι σίγουρος ότι λάου-λάου θα το εφαρμόσουν και θα το στηρίξουν το τζάμπα ποδήλατο. Όπως εφάρμοσαν και στηρίζουν την ανακύκλωση (ενώ στην Αθήνα οι κάδοι της ανακύκλωσης είναι συμπληρωματικοί για σκουπίδια). Όπως εφάρμοσαν και στηρίζουν τις ανεξάρτητες αρχές.

Όπως εφάρμοσαν και στηρίζουν την ηλεκτρονική διακυβέρνηση: έκανα χτες τη φορολογική μου δήλωση ονλάιν. Η συμβία, που ξέχασε τον κωδικό της, τον ζήτησε με ιμέιλ χτες το βράδυ, τον πήρε σήμερα στις 11. Την Εφορία της επαρχίας Λευκωσίας (250.000 πληθυσμός) τη στελεχώνουν συνολικά το πολύ καμμιά πενηνταριά άτομα. Όσα τη ΔΟΥ στην Αθήνα στην οποία ανήκω.

Λοιπόν, το έβγαλα το ποστ από πάνω μου. Πάω να πιω κανα κρασί.

Το βέλος του χρόνου

ακάθεκτο.

Εικόνα Πρώτη: Το παρελθόν. "Η Ελλάδα πάντα ψεύδεται, η Ελλάδα επιμένει / κι όποιος δεν καταλαβαίνει, δεν ξέρει πού πατά και πού πηγαίνει"



Εικόνα Δεύτερη: Το παρόν. Η γερμανίδα μας κατουράει, η γαλλίδα μας μπινελικώνει.



Εικόνα Τρίτη: Το μέλλον. Η Τριανδρία.

Τα άλλοθι και η στρογγυλή γλώσσα

Διάβαζα στον Σαραντάκο για τον Μιστριώτη. Στο ποστάκι παραθέτει απόσπασμα μιας ομιλίας του αρχαϊστή καθηγητή που εκφώνησε λίγο πριν κορυφωθούν οι ταραχές των Ορεστειακών το 1903 (με δύο νεκρούς).

Είναι γνωστό ότι ο Μιστριώτης ακόμα και στην εποχή του θεωρούνταν ακραίος και αρκετά γραφικός, γνωστός ως ο άνθρωπος που ζητούσε στάση λέγοντας "στήθι, ω τραμ" κτλ. Στην εποχή μας ίσως θα ωρυόταν σαν νευρασθενικό ανθρωπάκι μέσα από σκιώδη κανάλια, θα ήταν ο λωλός ή παρεστιγμένος καλεσμένος ενημερωτικών εκπομπών ή θα έσκουζε από το βήμα νομοθετικών σωμάτων. Ποιος ξέρει. Ίσως πάλι ο αυθεντικός Μιστριώτης να είχε επιβλητικό παράστημα και βροντερή φωνή και να τον αδικώ. Πάντως το όλο περικοκλάδες κινδυνολογικό και γκροτέσκα ιστοριοδιφικό περιεχόμενο της ομιλίας που παραθέτει ο Σαραντάκος κάπως έτσι με έκανε να τον φανταστώ.

Πήγε λοιπόν αυτός ο Μιστριώτης και συνέγειρε τα πλήθη. Τους είπε πως ό,τι είμαστε είμαστε λόγω των Αρχαίων: αυτούς ξέρουν οι ξένοι, αυτούς εμπιστεύονται. Η μαλλιαρή είναι σαν πυτζάμα και σωβρακοφανέλα, σαν ρόμπα: πού πας στο θέατρο με τα μπικουτί στην καούκα. Οι μαλλιαροί "επανάγουσι εις τα Ελληνικά στόματα Ενετικάς ή Τουρκικάς λέξεις και πλάττουσι κακόηχα λεξίδια, άπερ διεγείρουσι τον έμετον". Παραστατικά και όχι παράλογα. Ο Χατζηνικολάου, η Τρέμη, ο Πρετεντέρης, αλλά κι ο Τσίμας και αυτοί οι πρωινοί που δεν τους θυμάμαι κι ο Καμπουράκης και ο Οικονομέας θα τον καλούσαν στις εκπομπές τους για να εκθέσει τις απόψεις του και να διατυπώσει τις θέσεις του. Ο Λαζόπουλος θα τον σατίριζε και θα τον χλεύαζε, κάπως πατερναλιστικά· μπορεί να τον έβγαζε και θύμα αγαμίας ή πούστη ή κάτι ζαβό και φαιδρό τέλος πάντων. Εγώ κι εσύ και κάποιος άλλος θα αναιρούσαν τις απόψεις του γράφοντας αναρτήσεις, άρθρα, λιβέλους.

Και όλα αυτά θα ήταν αναμενόμενα.

Όμως, στην εποχή μας τουλάχιστον, ελάχιστοι θα τολμούσαν να επισημάνουν ότι ο Μιστριώτης είναι ακραίος και επικίνδυνος, ακόμα κι αφού θα έπεφταν νεκροί για μια μετάφραση δύο άνθρωποι. Θα αποσυνδέαν τέτοια μεμονωμένα περιστατικά από τις καθ' όλα σεβαστές (αν και κάπως ιδιόμορφες) απόψεις, τις αρχές που υπηρετεί με συνέπεια και τα φλογερά κηρύγματα του κυρίου Μιστριώτη (πανεπιστημιακού, βουλευτή ή δεν ξέρω τι). Το γραφικό πια τσίρκο που λέγεται Αριστερά (και δεν έχει απλώς χάσει την μπάλα, έχει να τη δει από τον Νοέμβριο) θα έκανε ασυνάρτητες δηλώσεις δια των εκπροσώπων της, προσεκτικά διατυπωμένες ώστε να υπογραμμίζεται η χρησιμότητα της συνιστώσας από την οποία προέρχονται και ατελέσφορα πασπαλισμένες με Μπαντιού, λαϊκή σοφία, Τσιτσάνη, Αλτουσέρ και -- φευ -- ίσως και Γκράμσι. Και Ντεμπόρ παίζει, για τους επί το εξωκοινοβουλευτικότερον.

Ευτυχώς λίγοι είναι πια πρόθυμοι να πεθάνουν για γλωσσικά ζητήματα (έχουν πάντως όλοι μπλογκ). Πολλοί είναι όμως πρόθυμοι να σκοτώσουν ή να ανεχτούν να σκοτώνονται άλλοι (ιδίως άμα είναι σκούροι, φοράνε σαγιονάρες στον δρόμο, έχουνε προτεταμένα ζυγωματικά ή ζέχνουν σκόρδο και κουρκουμά). Χωρίς να υπάρχουν μεγάλα πνευματικά ή πολιτικά ζητήματα, απλώς επειδή η πατρίδα κινδυνεύει· γενικά. Αυτοί έχουνε το άλλοθί τους, το ανέχονται όλοι: τον κάθε Μιστριώτη του '10. Άλλοι θα τον θεωρήσουν πολύ μαλακό, άλλοι πολύ φανατικό, άλλοι πολύ γελαδερό. Θα υπάρχει όμως ως σημείο αναφοράς.

Το βραχυπρόθεσμο μέλλον, για να μιλήσουμε χύμα, ανήκει στον φασισμό και στις αιρέσεις του. Οι απόστολοί του, πάντα με άλλοθι και πάντα κάπου αλλού πηγαίνοντάς το, οι Μιστριώτες και χειρότεροί τους, υπάρχουνε και αντιμετωπίζονται ως ισότιμοι συνομιλητές (σχετικά) σοβαρών ανθρώπων: τους έχουμε συνηθίσει κανονικότατα από τη δεκαετία του '90 ήδη. Κι επειδή έπεται πικρός χαμός, φτώχεια και ακόμα πιο άγρια γκρίνια, τα χειρότερα έπονται.

Τα ευκόλως εννοούμενα παραλείπονται.

Υποσημείωση για την αρπαχτή και την καιροσκοπία

Γράφει ο ad1951:

Οι (περισσότεροι) επιχειρηματίες στην Ελλάδα είναι καιροσκόποι και παρανομούντες για τους ίδιους λόγους που οι περισσότεροι δάσκαλοι στα Λύκεια δεν κάνουν καλά τη δουλειά τους, οι περισσότεροι αστυνομικοί ανέχονται τις παρανομίες, κτλ: στο περιβάλλον όπου δραστηριοποιούνται είτε δεν μπορείς να κάνεις αλλιώς, είτε δεν έχει νόημα.

Ο επιχειρηματίας που πληρώνει ΙΚΑ για τους εποχιακούς υπαλλήλους θα χάσει στον ανταγωνισμό από αυτόν που δεν πληρώνει. Αυτός που επενδύει με δεκαετή ορίζοντα θα δει τα σχέδια του να ανατρέπονται όταν αλλάξει τρεις φορές το θεσμικό πλαίσιο στο οποίο βασίστηκε. Αυτός που τηρεί σωστά λογιστικά βιβλία θα φάει πρόστιμο όπως και αυτός που δεν τηρεί - και τα λοιπά. Με άλλα λόγια, ο καιροσκοπισμός είναι η ορθολογική επιλογή.

Οσοι (λίγοι) θέλουν να κάνουν κάτι πιο μακροπρόθεσμο και μεγάλο, και δεν είναι προμηθευτές του δημοσίου, αναγκαστικά κάποια στιγμή ιδρύουν μονάδες στο εξωτερικό — ή εξ αρχής ασχολούνται με τη ναυτιλία. Δηλαδή με τον τρόπο τους […] “φεύγουν στο εξωτερικό γιατί δεν τους σηκώνει το κλίμα”.

Συνέχεια

Απόψε στα Δώδεκα Ευαγγέλια κι αύριο στον Επιτάφιο ίσως θα θαυμάσετε τη δραματικότητα των ακολουθιών: τη δραματοποίηση του Πάθους. Σταύρωση, Αποκαθήλωση (κι ένας κενός Σταυρός), Εξόδιος Ακολουθία. Θα την αποδώσετε, ίσως, στη βυζαντινή κατάνυξη και μεγαλοπρέπεια, στη συνέχεια του δραματικού στοιχείου μέσα από το βυζαντινό τυπικό. Ίσως πάλι να γνωρίζετε ότι αυτά είναι καινοτομίες μεταβυζαντινές που ίσως ξεκίνησαν από το Αιγαίο (υπό την επιρροή των Φράγκων) και -- όπως λένε τα εγκόλπια -- άργησε να ενσωματώσει στο τυπικό της η Μητέρα Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως.

Οι παραδοσιακές φορεσιές όπως τις ξέρουμε χρονολογούνται στον 19ο αιώνα· υπάρχουν βεβαίως απεικονίσεις εκδοχών του 18ου αλλά είναι πραγματικά αλλόκοτες. Παραδοσιακό έπιπλο πριν το 1774 ουσιαστικά δεν υφίσταται. Τα παραδοσιακά φαγητά μας, η παραδοσιακή κουζίνα, χρονολογούνται στον 19ο αιώνα, με κάποια πιάτα μόνο να εξαιρούνται. Η παραδοσιακή μουσική μας, εκκλησιαστική και μη, δεν είναι παλιότερη από τον 18ο αιώνα, όπως μας υπενθύμιζε ο Μπερεκέτης στα Βουστάσια κι όπως γράφει εδώ o opoudjis. Η δημοτική ποίηση είναι η διασκευασμένη, αποκαθαρμένη και μεταφρασμένη των λογίων του 19ου και του πρώιμου 20ου αιώνα. Ακόμα και το τυπικό των εκκλησιαστικών ακολουθιών και το "έθος" πολλών εκκλησιαστικών πρακτικών είναι πάρα πολύ πιο πρόσφατα απ' ό,τι διαφημίζεται. Η γλώσσα οποιουδήποτε ελληνόφωνου μόλις του 18ου αιώνα (λογιότατου, παπά, χωρικού, ψαρά, αστού κτλ.) θα μας δυσκόλευε ανυπέρβλητα. Στην Κωνσταντινούπολη του 1410 θα τρώγαμε πραγματικά εξωτική κουζίνα. Παρόμοια πράγματα ισχύουν και για την αρχιτεκτονική, τα ήθη, τις αντιλήψεις μας.

Ένας λαός που ακκίζεται ανυπόφορα κι ακαταπαύστως στον ιδεασμό της παράδοσης και της συνέχειας είναι -- τελικά -- τόσο 'καινούργιος' όσο οι Αμερικάνοι ή οι Μεξικάνοι. Η νεοπαγής "μακεδονικότητα" που καγχάζουμε στους γείτονές μας, μας χαρακτηρίζει κι εμάς (αλλά συν 100τόσα χρόνια): οι Έλληνες είμαστε παιδιά του 19ου και του 20ου. Βεβαίως, οι καταβολές μας πάνε πολύ πιο πίσω, αλλά και ποιου δεν πάνε; Ιδίως όσες είναι είτε καρτερικά συντηρημένες (από θεσμούς όπως λ.χ. η Εκκλησία), νεκραναστημένες (π.χ. το "ελληνικό αθλητικό ιδεώδες" ή το θέατρο) ή και επινοημένες (...). Έτσι κι ο μεξικάνος πάει πιο πίσω από την κατάκτηση του Νέου Κόσμου από τους Ισπανούς. Έτσι κι ο μεξικανισμός είναι προϊόν μοναδικής σύνθεσης, αλληλοενσωμάτωσης και δυναμικής αλληλοπεριχώρησης των "tres culturas": της προκολομβιανής, της ισπανικής και της "σύγχρονης". Σημειωτέον ότι εδώ οι Μεξικάνοι μάς ξεπερνούν: μακάρι να αναγνωρίζαμε κι εμείς τον ρόλο της γενιάς του '30 στο ποιοι είμαστε ως εξίσου καθοριστικό με αυτόν της Ορθοδοξίας, της λαϊκής παράδοσης, της οθωμανικής διοίκησης, της Μεσευρώπης κτλ., κτλ.

Ακόμα και το Βυζάντιό "μας" είναι μακρινό, τόσο μακρινό όσο η σλάβα των Σέρβων, τα καφενεία της Βιέννης και οι εκκλησίες των Πρεσβυτεριανών στο Ινβερνές. Η μόνη πραγματική συνέχεια που υπάρχει στον (ευρύτερα) ελλαδικό χώρο είναι η γεωγραφία του, και μάλιστα η γεωγραφία του ελέω αρχαιολογίας, αρχαιογνωσίας και κατεδάφισης τζαμιών, φραγκοκάστελων καθώς και αναβαπτισμού οθωμανικών οχυρώσεων σε "βυζαντινές". Παραφράζοντας τον Πορτοκάλογλου, "κάποιος μας έριξε εδώ" και μας είπε "κατοικήστε αυτόν τον τόπο, είστε Έλληνες". Μας σύναξε σε τουρκοπόλεις όπως η Σαλονίκη, τα Γιάννενα κι η Λάρισα, σε αρβανίτικα κρασοχώρια όπως η "Αθήνα", σε λεβαντίνικα κάστρα όπως το "Ναύπλιο" και το "Ηράκλειο" (η Κάντια, το Κάστρο, ο Χάντακας), σε νέες νεοκλασσικές πόλεις όπως ο Βόλος, η Πάτρα, η Ερμούπολη, η Σπάρτη. Στους προγόνους μας (κατά το ένα τρίτο ξενόφωνους και ντιπ για ντιπ χαμένους) δίδαξαν κι επέβαλαν μια μεικτή αλλά νόμιμη (λέει) λαλιά: μοραΐτικα-επτανησιακά-κρητικά στο μίξερ με μπόλικο αρχαίο από πάνω και τους είπαν "μάθετε ελληνικά-μιλάτε ελληνικά". Είμαστε μια ντεκαφεϊνέ (αλλά πολύ δημοφιλέστερη, αρκετά παλιότερη και πολύ πιο χωνεμένη) εκδοχή των Ισραηλινών.

Νομίζουμε ότι με την αυθεντικότητά μας πείσαμε τους δυτικοευρωπαίους για την ελληνικότητα και τον ελληνισμό μάς αλλά και για το πώς και η ρωμιοσύνη μας και ο 20ος μας αιώνας είναι, κατ' ουσία, ελληνικότητα κι ελληνισμός ελληνικότερα του ελληνισμού τους. Πλανιόμαστε: αυτοί μας έφτιαξαν Έλληνες, αυτοί ξέρουν. Είμαστε παιδιά ενός πρότζεκτ της Ευρώπης, πολύ πετυχημένου αλλά με τα προβλήματά του (τα οποία έφαγε η γενιά του 1922 και η δικιά μας): της αναβίωσης του Ελληνισμού και της Ελλάδας.

Γι' αυτό, τελικά, είμαστε οι πιο Ευρωπαίοι Ευρωπαίοι. Σχεδόν όσο και οι Βέλγοι ή οι (πάλαι) Τσεχοσλοβάκοι: σ' εκείνους έφτιαξαν κράτη, στην περίπτωσή μας έφτιαξαν κι εμάς. Κάπως όπως στο τέλος της "Επαφής" του Καρλ Σέιγκαν, τα δημιουργήματα αναγνωρίζουν την υπογραφή του δημιουργού τους σε κάτι που νόμιζαν φυσικό και άλογο: στα τελευταία ψηφία του πι.

Καλό Πάσχα, Καλή Ανάσταση: δυο μυστήρια άξια λόγου έχει η Χριστιανοσύνη, την Ευχαριστία-Αναίμακτη Θυσία και, πάνω απ' όλα, την υπόσχεση της Ανάστασης των σωμάτων. Χαρείτε τα κι αφήστε τις μεταφυσικές βεβαιότητες για τους φανατικούς.