Δευτέρα, 9 Ιανουαρίου 2012

Ο ταμίας των ανέμων


ακόμα ένα σκόρπιο ποστ

Η Οδύσσεια έχει υπάρξει διακείμενο ξανά και ξανά, σε σημείο που ο Μπόρχες θεωρεί τη βασική πλοκή της ως μια από τις θεμελιώδεις ιστορίες της ανθρωπότητας (ως "η επιστροφή", οι άλλες είναι ο θεός που πεθαίνει, αν θυμάμαι καλά, και η αναζήτηση). Ωστόσο υπάρχουν τρία επεισόδιά της που δεν έχουνε τη φήμη και τη διάδοση λ.χ. της Σκύλλας και της Χάρυβδης, των Λωτοφάγων, των Σειρήνων, της Καλυψώς (τι γυναίκα κι αυτή!), της Κίρκης, ή του Κύκλωπα: οι Κίκονες (έλα ντε), οι Λαιστρυγόνες (που ζούνε, λέει, στην Τηλέπυλο και αρχηγός τους είναι ο Αντιφάτης -- για σκέψου!) και ο Αίολος.

Ο Αίολος δεν είναι θεός, είναι ο ταμίας των ανέμων. Την πρώτη φορά που το κατάλαβα, στην Α' Γυμνασίου, παραμυθιάστηκα. Τι λες τώρα. Και να μην μπούμε στα οικογενειακά του, αφήστε. Τέλος πάντων, δουλειά του Αιόλου είναι να ρυθμίζει την κυκλοφορία των ανέμων -- τα υπόλοιπα είναι γνωστά. Σκεφτόμουν τότε ονειροπολώντας τη φάση να είσαι σε μια βάρκα και να έχεις ένα ασκί μέσα στο οποίο είναι φυλακισμένοι όλοι οι άνεμοι, όλοι εκτός από τον Ζέφυρο: ο Ζέφυρος εδώ και 29 αιώνες φέρνει τους ξενιτεμένους στην Ελλάδα, μόνον εμένα με σπρώχνει μακριά της εδώ και δέκα χρόνια.

Σκεφτόμουνα λοιπόν εκεί στην Α' Γυμνασίου τι περίεργη αίσθηση να κρατάς ένα ασκί γεμάτο ανέμους, τη μέθη να έχεις φυλακισμένο κάτι τόσο δυναμικό μέσα σε έναν στενό χώρο. Μετά μεγάλωσα, οι άνθρωποι άρχισαν σιγά σιγά να μου εκμυστηρεύονται τα μυστικά τους, τα μυστικά γίνονταν όλο και πιο δύσκολα, όλο και πιο πολύπλοκα, όλο και πιο σφοδρά και καμμιά φορά θυελλώδη. Η περίεργη αίσθηση και η μέθη μεταφράστηκαν σε ευθύνη. Μετά από κάποια λάθη, εκεί όταν ήμουν δεκαεφτά και άφησα ένα λάθος μυστικό έξω από το ασκί, έμαθα να είμαι άξιος (μακάρι) ταμίας των ανέμων, των μυστικών φίλων ή απλών γνωστών (το ρεκόρ μου είναι δεκαπέντε λεπτά από τη γνωριμία μέχρι την εκμυστήρευση, αλλά ήμουν εικοσάρης τότε). Και επειδή πρέπει να διδασκόμαστε από τα ομηρικά έπη, ως Έλληνες και ως δυτικοί άνθρωποι, κρατάω γερά το σκοινί του ασκού.

Εδώ και χρόνια λοιπόν ακούω μυστικά ανθρώπων. Και όσοι έχουν ακούσει μυστικά ξέρουν ότι η ουσία του μυστικού δε βρίσκεται στο γεγονός ή στην πράξη ή στη διάθεση αλλά στη στάση που τηρεί αυτός που εκμυστηρεύεται απέναντι σε όσα λέει. Εκεί είναι το μυστικό, όχι (μόνο) στα καθέκαστα.

Εδώ και χρόνια λοιπόν υπάρχει μία στάση που επανέρχεται σχεδόν συστηματικά. Μιλώντας κάποιος ή κάποια για του ταίρι του ή το ταίρι της, διακρίνω μία διάθεση κτητική. Καλά, κάτι μάς είπες, τζάμπα ο Αίολος. Όμως όταν λέω "κτητική", εννοώ κάτι χειρότερο: εννοώ ιδιοκτησιακή. Μου μιλάνε για τα ταίρια τους και νομίζεις ότι μου μιλάνε για το ρολόι τους ή -- με περισσότερη ακρίβεια -- για κάποιο κτήμα τους που ενδέχεται να τους το φάει η πολεοδομία ή ο γείτονας. Και δε μιλάω σε επίπεδο ορολογίας, μιλάω σε επίπεδο ουσίας.

Ναι, εντάξει: κανείς δε θέλει να χάσει το ταίρι του, εκτός φυσικά και αν θέλει να το χάσει. Κανείς δε θέλει να μείνει μόνος (εκτός, βεβαίως, και αν το επιδιώκει). Υπάρχουνε πολλές παράμετροι που ορίζουνε μια σχέση: τα αδήριτα χρονοδιαγράμματα του γυναικείου σώματος, η ανάγκη μιας μίνιμουμ υλικής εξασφάλισης, η ανθρώπινη καρδούλα που ματώνει εύκολα ή αναπτύσσει σκληρό καύκαλο για να γίνει αδιαπέρατη (ώσπου, καμμιά φορά, αποξηραίνεται μέχρι μέσα και ψοφάει), η ανάγκη της μονογαμίας και η ανάγκη της πολυγαμίας, οι αποστάσεις (γεωγραφικές ή κοινωνικές), το τέρας της πατριαρχίας και το μορμολύκειο του μητρικού ευνουχισμού. Όλα αυτά είναι ανθρώπινα. Δε ζούμε στον Μεγάλο Ανατολικό (για τον οποίο θα γράψω άλλη φορά), ζούμε στον πραγματικό κόσμο.

Όμως. τα παραπάνω καθόλου δε δικαιολογούν το πώς ακούω να λειτουργούνε τα ζευγάρια: η αγάπη, ο έρωτας, η συντροφικότητα, η ανάγκη για οικογένεια, η εξασφάλιση, η απέχθεια της μοναξιάς (τη βλέπετε τη φθίνουσα, ε;) φαίνεται σε πολλές περιπτώσεις να έχουν υποκατασταθεί από ιδιοκτησιακή αντιληψη του άλλου μέσα στο ζευγάρι: ο άλλος μου ανήκει. Επιπλέον, οι σχέσεις πολλές φορές μου δίνουνε την αίσθηση ενός κρύου μεταπρατικού do ut des, μιας ξεκάθαρης και ξεδιάντροπης αλλαξοκωλιάς σε κάθε επίπεδο της σχέσης.

Ακούω π.χ. να μου λένε για εξόδους ή τραπέζια στους γονείς του Χ που θα εξαργυρωθούν ακριβοδίκαια με εξόδους ή τραπέζια στους γονείς του Ψ (όπου Χ και Ψ ζευγάρι). Ξανά και ξανά ακούω για ταίρια που βρίσκονται σε ασφυκτική προσκόλληση ο ένας με τον άλλο, όχι την προσκόλληση του πάθους, αλλά του φόβου μην ξεμυτίσει ο άλλος -- και όταν λέω 'ξεμυτίσει' δεν εννοώ κάποια παράλληλη σχέση ή έστω αρπαχτή, παρά τη δυνατότητα να έχει ο Χ κοινωνική ζωή από την οποία θα απουσιάζει ο Ψ. Έχω βαρεθεί να ακούω για ζευγάρια που τα κάνουν όλα μαζί (από διακοπές και ψώνια μέχρι να δούνε τηλεόραση και να πάνε για πεζοπορία), παρότι συνήθως βαριούνται φρικτά. Ακόμα χειρότερα από όλα: η δόλια και συστηματική αστυνόμευση της ζωής του άλλου φαίνεται να είναι πια η νόρμα: ανακρίσεις και σκηνές, να ψάχνεις σημειώσεις, ιμέιλ, κινητά, να σηκώνεις το τηλέφωνό του ή το τηλέφωνό της, να κατασκοπεύεις συνομιλίες -- πράγματα που ανήκαν ή θα έπρεπε να ανήκουν στη σφαίρα του ιδεοψυχαναγκασμού ή της χονδροειδέστερης απρέπειας ή, έστω, να είναι στιγμή αδυναμίας.

Δεν ξέρω δυστυχώς από ψυχανάλυση για να μπορέσω να ερμηνεύσω τέτοιες συμπεριφορές ή (πολύ περισσότερο) να βοηθήσω όσους τις παρουσιάζουν. Απλώς βουίζουν αυτά μέσα στον ασκό μου και με ενοχλούν.

Και ναι, ξέρω ότι οι ανθρώπινες καρδούλες εύκολα ματώνουν. Ξέρω ότι όλοι μισούμε το 'ποτέ ξανά' και αγωνιζόμαστε για το 'πάντοτε' (μάταια, κάποιου είδους τέλος θα μας βρει). Ξέρω ότι είμαστε εύθραυστοι και λυγίζουμε και σπάμε. Ξέρω ότι πάνω στην τρέλα θα πονέσεις και θα προσβάλεις τον άλλο ή θα ψάξεις τα μηνύματά του. Ξέρω πως έξω από τον χορό πολλά τραγούδια λέμε. Αυτό που με αποκαρδιώνει είναι ότι, πέραν από τη βία της πατριαρχίας πάνω στις γυναίκες, έχουμε πια και κάτι άλλο να μας αλλοτριώνει σε κάθε είδους ζευγαρική σχέση: έχουμε γίνει εξουσιαστές όλοι, έχουμε γίνει ιδιοκτήτες, έχουμε αντικαταστήσει τη ζήλεια και την αγωνία κάθε σχέσης με την απονιά και τη διάθεση να έχουμε τον άλλο για κτήμα μας. Η διακριτικότητα είναι κουταμάρα και ο σεβασμός στον άλλο (τον άλλο με τον οποίο μοιραζόμαστε το κρεβάτι μας και μέρος, μεγάλο ή μικρό, της ζωής μας) η ευκαιρία που ψάχνει, λέει, να μας εγκαταλείψει. Νομίζουμε ότι φυλακίζοντας τον άλλο θα τον έχουμε για πάντα. Αλλά είναι χιλιοτριμμένο το θεματάκι του πόσο μάταιο είναι και αυτό.

GatheRate

19 σχόλια:

  1. Δεν έχεις ξαναγράψει έτσι.Εύγε, Αιολίδη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Αν σου πω ότι με κάνεις και ντρέπομαι, εσύ θα με πιστέψεις, άλλοι θα πουν ότι είμαι ψωνάρα (χειρότερες ψωνάρες από τους ταπεινολογούντες δεν υπάρχουν).

    Ασπάζομαι.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Εύγε και από μένα.

    Ένας ακτήμονας ταμίας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. μ' αυτό το ποστ θα μπορούσα να συζήσω. για πάντα.προσπαθώντας-μάταια-να ενστερνιστώ τις αλήθειες του.

    (έπονται θαυμαστικά)

    ΚΚΜ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. πω πω πω

    (μέχρι και ο ΚΚΜ επανεμφανίστηκε)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Η αλήθεια είναι ότι "ακούγεσαι" πολύ ανθρώπινος με αυτό το ποστ. Όχι ανθρώπινος, ανθρωπένιος, αληθινός.
    Εμένα αυτά τα προσωπικά και πολύ συγκεκριμένα είναι πολύ του γούστου μου. Τα καταλαβαίνω ρε παιδί μου πώς το λένε.
    Τέλος πάντων, κατόπιν των επαίνων, σας χαρίζω μιά τεράστια κοινοτοπία να βρίσκεται: ο καλύτερος τρόπος να δεσμεύσεις κάποιον είναι να τον αφήσεις ελεύθερο
    (και όχι δεν το διάβασα πίσω από χαρτάκι ημερολογίου).

    Ιφιμέδεια

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Ωστόσο έχω την εντύπωση ότι μεταφέρεις αιώνιες αλήθειες. Πράγματα που άπτονται της φύσης των πραγμάτων. Ότι δεν πρόκειται για τελευταίες εξελίξεις.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Ελλείψει των κοινωνικών δομών που στήριζαν το οικοδόμημα του γάμου σε παραδοσιακότερες μορφές της κοινωνίας, και ενώ ο ρομαντισμός ξεφτιλίστηκε και η θρησκευτική έννοια της αγάπης - θυσίας έγινε πασέ, οι σχέσεις- γάμοι ψάχνουν τρόπους να στηριχτούν. Τρόπους που συνήθως είναι επιφανειακοί και νομικίστικοι, θυμίζουν διαμάχες για τα κτήματα, φοβερή παρομοίωση !

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. @Ιφιμέδεια: "κανείς δεν είναι κανενός", που είπε και η Ελένη Δήμου. Εντάξει, το έχω ξεκόψει από τα συμφραζόμενά του αλλά σαν τσιτάτο ωραίο είναι.

    @araptakos: Κουέκ;

    @kukuzelis: Ίσως, προσωπικά δεν είμαι αιώνιος. Αναρωτιέμαι πάντως ειλικρινά εάν το να κρυφακούς και να παραβιάζεις τα ιδιωτικά χαρτιά του άλλου ήταν πάντοτε στάνταρ διαδικασία εξασφάλισης και όχι ζηλοτυπία, απρέπεια και χοντράδα. Στ' αλήθεια δεν ξέρω, επιμένω.

    @jomarch: Δε συμφωνώ ότι τις σχέσεις τις έχει πάρει το ποτάμι ή ότι χρειάζονται το συνοικέσιο, τον ρομαντικό έρωτα ή τη θρησκεία για να ανθίσουν. Σχέσεις κάνουμε για πολλούς λόγους, διαφορετικούς ο καθένας. Το θέμα είναι τι κάνουμε με τη σχέση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. το ΄ξερα. μου το ΄λεγα. κάποια μέρα θα στη πει. αλλά δε φταίω. δε φταίω που ψάχνω κάθε μέρα που είσαστε, αν θα είστε εδώ και σήμερα, τις τσέπες, τα μηνύματα. κι όλο νομίζω ότι σας έχω ξεμπροστιάσει, ότι βρήκα όλα τα sms και τα ραβασάκια και μετά στην από μέσα τσέπη βρίσκω και κάτι "χειρότερες ψωνάρες από τους ταπεινολογούντες δεν υπάρχουν" και "το θέμα είναι τι κάνουμε με τη σχέση" και άντε πάλι ανασφάλειες και στιγμές αδυναμίες, αν θα είστε εδώ για πάντα. :)
    με μία λέξη.. ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟΣ!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. διευκρινιστικό σχόλιο: Δεν εννοούσα ότι οι σχέσεις τα χρειάζονται όλα αυτά (το συνοικέσιο, τον ρομαντικό έρωτα ή τη θρησκεία), το αντίθετο! απλώς επεσημανα, συμφωνώντας, την δυσκολία που έχει συχνά η διαχείριση της "νεοαποκτηθείσας" ελευθερίας, τον κίνδυνο δημιουργίας νέων ταμπού σε αντικατάσταση των παλιών.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  12. Eξαιρετικό (αλλά προσυπογράφω τον αστερίσκο του Κουκουζέλη).

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  13. @moment in the wind: Σαν να έχω ακούσει να μου ξαναμιλάνε έτσι... :-)

    @jomarch: Κατάλαβα. Ναι, έχετε δίκιο.

    @Old Boy: Ίσως, όπως είπα και στον kukuzelis, δεν ξέρω. Σίγουρα η πατριαρχία σχεδόν επέβαλλε, τουλάχιστον ενθάρρυνε, να αντιμετωπίζεται η γυναίκα σαν ιδιοκτησία του αντρός της. Εδώ όμως πια κάθε λογής άνθρωποι σε κάθε λογής σχέση, άντρες, γυναίκες, στρέιτ, γκέι αντιμετωπίζουν αλλήλους σαν ιδιοκτησία -- κάπως έτσι. Επιμένω ότι δεν ξέρω.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  14. τα κλισέ if you love somebody set him free και τα σχετικά, δεν οδηγούν πουθενά παρά μόνο σε στιχάκια, όσο το ξαναδιάβαζα και χάθηκα στα πως και στα τι και στα γιατί, σκεφτόμουν τα Ευαγγέλια που έγραψαν καθείς με τον δικό του τρόπο δυο υμνητές των χωρισμών, ο Παναγιώτης Φραντζής και ο Peter Hammill και βρίσκομαι -ο ατελής- πάλι μπροστά στο ίδιο συμπέρασμα: σε όσα κομμάτια και να κόψεις τον άλλον, στο τέλος πάλι ο μόνος ανάπηρος θα καταλήξεις να είσαι εσύ. μόνο το ποσοστό της αναπηρίας αλλάζει.

    ΚΚΜ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  15. @ΚΚΜ: Δεν είναι τόσο κλισέ όσο φαίνεται, απλώς πολλές φορές πιστεύουμε ότι ο άλλος είναι δικός μας και εκπλησσόμαστε όταν έτσι αντιληφθούμε ότι δεν είναι. Γι' αυτό σου λέω: "κανείς δεν είναι κανενός".

    Και μια και το ρίξαμε στη στιχουργική, όλη η αλήθεια εδώ:

    Όσα κομμάτια κι αν μπορέσεις να ενώσεις
    δε θα σου φτάσουν μια στιγμή για να με νιώσεις
    σ' τα είπα όλα
    φίλα με τώρα

    Μ. Πασχαλίδης (για την αντιγραφή, από μνήμης, Σρ.)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Μια και μιλάμε για στίχους, τους (εξαιρετικούς) συγκεκριμένους,
      τους έχει γράψει ο Οδυσσέας Ιωάννου.
      Τη μουσική όντως ο Πασχαλίδης.

      Διαγραφή